در قرن سيزدهم عنايت به علم اصول بالا گرفت به حدّى كه تدوين اين علم همراه با اطناب و تطويل شده ، كتابهاى مفصل و مبسوط در اين زمينه تاليف گرديد .
13 - 14 - 15 - 16 - آية اللّه شيخ محمّد تقى اصفهانى ، صاحب كتاب « هداية المسترشدين » آية اللّه حاج ابو القاسم گيلانى معروف به « ميرزاى قمى » يا « محقّق قمى » صاحب كتاب « قوانين الاصول » و آية اللّه شيخ محمّد حسين اصفهانى برادر شهيد محمّد تقى اصفهانى صاحب كتاب « الفصول » كه در زمره كتابهاى سطح بالاى اصول فقه مىباشد .
آية اللّه شيخ مرتضى انصارى صاحب كتابهاى « مطارح الانظار » و « فرائد الاصول » كه اين كتاب ، اوّلين كتاب درسى سطح عالى مىباشد . وى به حقّ تحوّلى شگرف در علم اصول و فقه به وجود آورد . آراء نظريات او در فقه و اصول مدار بحث علماى متأخر از وى تاكنون مىباشد .
17 - پس از بزرگان ياد شده ، مشهورترين چهره اصولى ، مرحوم آية اللّه شيخ محمد كاظم آخوند خراسانى معروف به « صاحب الكفايه » و « محقّق خراسانى » مؤلّف كتاب « كفاية الاصول » مىباشد . اين كتاب عالىترين ، عميقترين و آخرين كتابى است كه در مرحلهء سطح عالى در حوزههاى علميه تدريس شده و محطّ بحث بزرگان در درس خارج اصول مىباشد .
18 - 19 - 20 - پس از مرحوم آخوند ، نوبت به سه شاگرد وى كه از شخصيّتهاى نامآور اصولى بوده مىرسد . آية اللّه حاج شيخ محمّد حسين نائينى معروف به « ميرزاى نائينى » كه تقريرات درس خارج ايشان در دو دوره به چاپ رسيده و در اختيار مىباشد . دورهء اوّل به نام « فوائد الاصول » و دورهء دوّم به نام « اجود التّقريرات » . مرحوم آية اللّه حاج شيخ محمّد حسين اصفهانى ، معروف به « محقّق كمپانى » صاحب كتاب « نهاية الدّارية » كه به عنوان حاشيه بر كفايه بوده و جزء عميقترين نظريات در علم اصول به حساب مىآيد ، مرحوم
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 19
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص١٩