عليكم التفريع » « 1 » وظيفه ما بيان اصول ( قواعد كلى ) براى شما بوده و كار شما نيز ( تفريع ) به دست آوردن فروعات از قواعد كلّى مىباشد .
2 - دورهء تدوين علم اصول فقه
اگرچه مؤسس علم اصول فقه ، امام باقر و امام صادق عليهما السّلام بودهاند ولى مسائل آن به صورت يك علم ، تدوين نشده بود . در اينكه علم اصول فقه در ابتدا توسط چه كسى تدوين شده ، اختلاف است . ولى تحقيق مطلب آن است ؛ همانطور كه علامه سيّد حسن صدر در كتاب « تأسيس الشّيعه » ذكر نمودهاند : اوّلين كسى كه به تدوين بعضى از مسائل علم اصول پرداخته است ، هشام بن حكم متوفّاى 179 ه ق و از شاگردان امام صادق عليه السّلام بوده كه كتاب « الالفاظ و مباحثها » را نگاشته است . سپس يونس بن عبد الرّحمن ، مولى آل يقطين شاگرد امام كاظم عليه السّلام كتاب « اختلاف الحديث و مسائله » را نوشته است .
3 - دورهء استناد و كاربرد علم اصول فقه در مقام اجتهاد
اگرچه علم اصول فقه توسط اصحاب ائمه عليهم السّلام به رشته تحرير درآمده ولى استناد و اعتماد به اين اصول و به كارگيرى آنها در مقام استنباط از زمان شيخ جليل القدر ، حسين بن على بن ابى عقيل شروع شده و در واقع تدوين علم اصول فقه همراه با استناد و به كارگيرى آنها در مقام استنباط احكام شرعى توسط بزرگان فقه و فقاهت به ترتيب زير صورت گرفته است :
1 - حسين بن على بن ابى عقيل ملقّب به « حذّاء » معروف به « عمّانى » و « ابن عقيل » از فقهاى بزرگ و از بزرگان اماميّه و از متكلّمين وارستهاى است كه معاصر با ثقة الاسلام كلينى « ره » و از مشايخ جعفر بن محمد بن قولويه و نخستين كسى است كه در اوّل غيبت
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة 18 / 42 ح 51 و 52 و بحار الانوار 2 / 245 ح 52 و 53 .