الّا انّه اذا قصد به حكايته : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « به » به ضرب و در « حكايته » به كلّى يعنى كلّى ضرب برمىگردد .
و جعل عنوانا له و مرآته : ضمير نايب فاعلى در « جعل » به لفظ برگشته و ضمير در « له » و « مرآته » به كلّى ضرب برمىگردد .
كان لفظه المستعمل فيه : ضمير در « كان » به « ضرب » و در « لفظه » و « فيه » به كلّى برمىگردد .
و كان حينئذ : ضمير در « كان » به لفظ « ضرب » برگشته و منظور از « حينئذ » يعنى وقتى ارادهء نوع يا صنف شود .
كما اذا قصد به فرد مثله : كلمه « كما اذا » به معناى « همانند وقتى است » بوده و ضمير در « به » به لفظ و در « مثله » به فرد برمىگردد .
و بالجمله : يعنى خلاصهء كلام .
فاذا اطلق و اريد به نوعه : ضمير نايب فاعلى در « اطلق » و ضمير در « به » و در « نوعه » هر سه به لفظ برمىگردد .
كما اذا اريد به فرد مثله : ضمير در « به » به لفظ و در « مثله » به فرد برمىگردد .
كان من باب الخ : ضمير در « كان » به اطلاق لفظ و ارادهء نوع يا فرد مماثل برمىگردد .
و ان كان فردا منه : ضمير در « كان » به لفظ و در « منه » به نوع برمىگردد .
بما يعمّه : كلمه « ما » موصوله به معناى ( حكمى كه ) و ضمير فاعلى در « يعمّه » به همين « ماء موصوله » و ضمير مفعولى به « فرد » برمىگردد .
و ان اطلق ليحكم عليه : ضمير نايب فاعلى در « اطلق » و ضمير در « عليه » به لفظ برمىگردد .
بما هو فرد كلّيه : ضمير « هو » و ضمير در « كلّيه » به لفظ برگشته و كلمه « فرد » خبر براى « هو » كه اضافه به « كلّ » و كلّ هم اضافه به ضمير شده مىباشد .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 113
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص١١٣