« مطلوبيّتها » و در « رجحانها » به طهارت و ضمير « هى » به « مطلوبيّتها الذّاتيّة » مطلوبيّت ذاتى طهارت برمىگردد .
و اذا صحّ . . . بها بما هى . . . فيه . . . يكون استمرارا الخ : ضمير در « بها » و ضمير « هى » به طهارت و ضمير در « فيه » و در « يكون » به امر غيرى برمىگردد .
فانّه حينئذ . . . للدّعوة اليها . . . نفسه امرا عباديّا : عبارت « فانّه حينئذ الخ » جواب براى « اذا صحّ » بوده و ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و در « اليها » به طهارت و در « نفسه » به امر غيرى برگشته و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين اذ كان الامر الغيرىّ استمرارا لتلك المطلوبيّة » مىباشد .
انّ عباديّته لم تجئ . . . كونه امرا غيريّا بل من اجل كونه الخ : ضمير در « عباديّته » و در هر دو كلمهء « كونه » به امر غيرى و در « لم تجئ » به عباديّت امر غيرى برمىگردد .
الّذى حصل . . . و عليه فينقلب . . . و لكنّه عبادىّ بالعرض . . . لا يصلح الخ : ضمير در « حصل » به رجحان ذاتى و در « عليه » به بودن امر غيرى ، استمرار براى رجحان ذاتى امر استحبابى و در « لا يصلح » به امر غيرى توصّلى برگشته و عبارت « لكنّه عبادىّ بالعرض » در نسخهء ديگر « لكنها عبادة بالعرض » مىباشد . بنا بر اوّل « لكنّه عبادىّ » ضمير در « لكنّه » به امر غيرى برگشته و بنا بر دوّم يعنى « لكنّها » نيز به امر غيرى برمىگردد ولى مؤنّث بودنش به اعتبار خبرش « عبادة » مىباشد .
من هنا . . . المشروط بها . . . بحدّه قد اندكّ . . . فلم يعد موجودا حتّى يصحّ قصده : مشار اليه « هنا » امر غيرى ، امر عبادى بالعرض بوده مىباشد و ضمير در « بها » به طهارت و در « بحدّه » و در « اندكّ » به استحباب و در « قصده » به امر غيرى برگشته و كلمهء « لم يعد » هم مىتواند به صيغه معلوم باشد از مادهء « عاد ، يعود » و در نتيجه ، ضمير فاعلىاش به امر غيرى برگشته و كلمهء « موجودا » حال بوده و هم مىتواند به صيغهء مجهول باشد از مادهء
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 589
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٨٩