و مقصود از « الباب » باب واجب مىباشد .
اذا كان . . . لعلّته على ما هو المشهور : ضمير در « كان » به تابعيّت يا تابع بودن و در « لعلّته » به معلول و ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى نظر برمىگردد .
كيف يستحقّ العقاب . . . به ترك مقدّمته . . . وقته مع انّه . . . لا وجوب له فعلا : ضمير در « يستحقّ » به تارك و در « مقدّمته » و « وقته » و « له » به واجب برگشته و ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و مقصود از « فعلا » زمان فرا نرسيدن وقت واجب مىباشد .
و امّا فى ظرفه . . . وجوبه . . . عليه به ترك مقدّمته : همه ضماير به واجب برمىگردد .
بين هاتيك . . . التى تبدو كانّها . . . تصحيح ذلك . . . و تقدّمه عليه : ضمير در « تبدو » و « كانّها » به بديهيّات عقليه و در « تقدّمه » به زمان وجوب و در « عليه » به زمان واجب برگشته و كلمه « تصحيح » مفعول براى « حاول » بوده و اضافه شد ، به « ذلك » كه مشاراليهاش ، واجب بودن مقدّمات مفوّته قبل از زمان وجوب مىباشد .
و بذلك يحصل لهم . . . لانّه . . . على زمانه : مشار اليه « ذلك » فرض انفكاك زمان وجوب از زمان واجب و مقدّم بودن زمان وجوب از زمان واجب بوده و ضمير در « لهم » به اصوليّون و در « زمانه » به واجب برگشته و ضمير در « لانّه » به معناى شأن مىباشد .
لانّ وجوبه كان فعليّا . . . فهذا ما اختلف فيه الخ : ضمير در « وجوبه » به واجب و در « كان » به « وجوبه » وجوب واجب و در « فيه » به ماء موصوله به معناى مطلب برگشته و مشار اليه « هذا » كيفيّت و ملاك فرض مقدّم بودن زمان وجوب بر زمان واجب مىباشد .
قال بجواز . . . الّذى اخترعه كما اشرنا اليه : ضمير در « قال » و ضمير فاعلى در « اخترعه » به صاحب فصول و ضمير مفعولىاش و ضمير در « اليه » به واجب معلّق برمىگردد .
و ذلك . . . اى انّ الوقت ليس . . . بل هو الخ : مشار اليه « ذلك » واجب معلق بوده و ضمير در « ليس » و ضمير « هو » به وقت برمىگردد .
فالوجوب على هذا الفرض . . . حضور وقته : مقصود از « هذا الفرض » وقت ، قيد براى
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 513
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥١٣