به معناى موجب كه با جملهء صلهاش ، مبتدا بوده برگشته و كلمهء « شعورهم » خبر بوده و ضميرش به عقلاء برمىگردد و كلمهء « انّ » با اسم و خبرش ، مجرور به « باء » و اين جار و مجرور ، متعلّق به « شعور » مىباشد .
و ملاءمته لمصلحة . . . و بقائه : كلمهء « ملاءمته » عطف به « انّ الخ » بوده و ضميرش به « عدل » برمىگردد . يعنى « شعورهم بملاءمته لمصلحة . . . » و ضمير در « بقائه » كه عطف به « مصلحة » بوده به نوع انسانى برمىگردد .
و شعورهم به نقص الظّلم و منافرته لمصلحة . . . و بقائه : كلمهء « شعورهم » عطف به قبلى بوده و ضميرش به عقلاء برگشته و ضمير در « منافرته » كه عطف به « نقص » بوده به ظلم و ضمير در « بقائه » كه عطف به « مصلحة » بوده به نوع انسانى برمىگردد .
4 - و استدلّ العدليّة . . . لو كانا لا يثبتان . . . فهما لا يثبتان الخ : يعنى « هذه المادّة الرّابعة و استدلّ الخ » ضمير در « كانا » و در هر دو « لا يثبتان » و ضمير در « فهما » به حسن و قبح برمىگردد .
و قد صوّر بعضهم هذه الملازمة : ضمير در « بعضهم » به عدليّه برگشته و مقصود از « هذه الملازمة » اگر حسن و قبح عقلى وجود نداشته باشد ، حسن و قبح شرعى نيز وجود نداشته مىباشد .
اذا امر بشيء فلا يكون حسنا : ضمير در « امر » به شارع و ضمير در « يكون » به شىء برمىگردد .
الّا مدح مع ذلك الفاعل عليه : ضمير در « مدح » به شارع و ضمير در « عليه » به شىء برگشته و مشار اليه « ذلك » امر بود ، و كلمهء « الفاعل » مفعول براى « مدح » مىباشد .
و اذا نهى . . . فلا يكون . . . الّا اذا ذمّ الفاعل عليه : ضمير در « مدح » و « ذمّ » به شارع و ضمير در « فلا يكون » و « عليه » به شىء برمىگردد .
انّه يجب ان يمدح . . . و يذمّ الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « يمدح » و
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 208
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٢٠٨