90 - جواب دادهشده به استدلال عدليّه براى اثبات حسن و قبح عقلى چيست ؟
( و اجيب عنه بانّ . . . جزم العقلاء به )
ج ) مىفرمايد : جواب داده شده است كه حسن و قبح در احسان و ظلم به معناى ملائمت و منافرت و يا به معناى كمال و نقص براى نفس بودن مىباشد كه از محلّ نزاع خارج است .
ولى اينكه اين افعال به معناى سوّم يعنى مدح و ذمّ كه محلّ نزاع بوده نيز حسن و قبيح باشند يعنى عقلاء فاعل اين افعال را مدح يا ذم كنند معلوم نيست كه مورد اتّفاق عقلاء بوده و عقلاء جزم به آن داشته باشند . « 1 »
هامش
( 1 ) - تفتازانى در « شرح المقاصد 4 / 291 » يعنى ما هم ضرورى بودن حسن و قبح اين امور را در نزد عقلاء قبول داريم ولى همانطور كه خودتان گفتند ؛ حسن و قبح به سه معنا بوده كه دو معناى آن يعنى ملائمت و منافرت با نفس داشتن و كمال و نقص بودن براى نفس از محلّ نزاع خارج بود . اتّفاق عقلاء بر حسن احسان و قبح ظلم به دو معناى خارج از محلّ نزاع مىباشد ولى به لحاظ معناى سوّم يعنى مدح و ذمّ ، معلوم نيست چنين اتّفاق آرائى بوده و بتوان چنين بداهتى را ادّعا كرده و جزم به آن داشت .