2 - شبههء مصداقيّه : و آن ( شبههء مصداقيّه ) در فرض شكّ در داخل بودن فردى از افراد عامّ است در خاصّ ، با واضح بودن مفهوم خاصّ به اينكه باشد ( مفهوم خاصّ ) روشن كه اجمالى در آن ( مفهوم خاصّ ) نيست . مانند آنكه وقتى شكّ شود در مثال دوّم سابق ، همانا آبى معيّن آيا تغيّر پيدا كرده است ( آب معيّن ) به واسطهء نجاست پس داخل مىشود در حكم خاصّ يا تغيّر پيدا نكرده است ( آب معيّن ) پس آن ( آب معيّن ) همچنان باقى است بر طهارتش ( آب معيّن ) و كلام در دو شبهه ، اختلاف پيدا مىكند ( كلام ) اختلاف فاحش . پس بايد جداگانه بياوريم براى هريك از اين دو ( شبههء مفهوميّه و شبههء مصداقيّه ) بحث مستقلّى را .
أ - شبههء مفهوميّه
: دوران در شبههء مفهوميّه گاهى مىباشد ( دوران ) بين اقلّ و اكثر ، همچون مثال اوّل ، پس همانا امر دائر است در آن ( مثال اوّل ) بين تخصيص خصوص تغيّر حسّى يا شامل مىشود ( مثال اوّل ) تقديرى را ، پس اقلّ ، آن ( اقلّ ) تغيّر حسّى است و آن ( تغيّر حسّى ) متيقّن است . و اكثر ، آن ( اكثر ) اعمّ از آن ( تغيّر حسّى ) و از تقديرى است . و گاهى ديگر مىباشد ( دوران ) بين دو متباين ، همچون مثال دوّم . پس همانا امر ، دائر است در آن ( مثال دوّم ) بين تخصيص خالد بن بكر و بين خالد بن سعد و نيست قدر متيقّنى در بين .
سپس بنا بر هر دو تقدير ( دوران بين اقلّ و اكثر و يا بين متباينين ) يا مىباشد مخصّص ، متّصل يا منفصل ، و حكم در مقام ، اختلاف پيدا مىكند ( حكم ) به واسطهء اختلاف اين اقسام چهارگانه اجمالا ، پس بايد ذكر كنيم آنها ( اقسام چهارگانه ) را به تفصيل .
نكات دستورى و توضيح واژگان
5 - هل يسرى الخ : يعنى « الفصل الخامس هل يسرى الخ » .
و هو حجّيّة الخ : ضمير « هو » به بحث سابق برمىگردد .