شرح ( پرسش و پاسخ )
329 - توضيح اطلاق مقامى چيست ؟ ( توضيح ذلك . . . بصريح العبارة )
ج : مىفرمايد : شكى نيست كه مأمور به از حيث اطلاق و تقييد ، تابع غرض مولى است در سعه و ضيق . پس اگر قيد ، داخل در غرض مولى باشد ، ناچارا بايد آن را بيان كرده و در مأمور به ، به عنوان قيد اخذ كند . و اگر داخل در غرضش نباشد بيان نكرده و اخذ نمىكند . مگر آنكه بيان و اخذ قيد در مأمور به ، در قيودى است كه اخذ آن در مأمور به ممكن باشد مثل تقسيمات اوليّه واجب . « 1 » ولى قيودى كه قابل اخذ در مأمور به براى شارع نيست مثل قيد قصد امتثال كه مورد بحث ماست ، صحيح نيست كه مولى از آن غفلت بورزد به دليل اينكه اخذ آن در مأمور به و در كلامى كه متضمن امر بوده امكانپذير نيست . بلكه بايد راه ديگرى را كه امكان استيفاى غرضش را دارد اتّخاذ كند هرچند با انشاى دو امر باشد كه يكى از آن دو امر را متوجه خود فعل و مأمور به مجرّد از قيد و دوّمى را متوجّه قيد كند . مثلا اگر غرض مولى انجام نماز با قصد امتثال مىباشد ، اگر نتواند قصد امتثال را در خود امرى كه با آن نماز را واجب كرده اخذ كند ، ناچارا بايد براى تحصيل غرضش راه ديگرى را اتّخاذ كند به اينگونه كه در امر اوّلش ، امر به نماز كند و در امر دوّم با بيانى صريح ، روشن كند كه متعلّق امر اوّل مثلا نماز بايد با قصد امتثال اتيان شود . « 2 »
330 - وضعيت امر دوّم از حيث امتثال و سقوط تكليف با توجه به امر اوّل چگونه بوده
هامش
( 1 ) - تمسّك به اطلاق در اين صورت ، تمسّك به اطلاق لفظى و كلام مولى خواهد شد . يعنى چون مىتوانسته آن قيد را در كلام بياورد ولى نياورده ، نتيجه مىگيريم كه اطلاق كلام ، مقصود او بوده است .
( 2 ) - توضيح اطلاق مقامى با مثال آن در پاورقى قبل مشروحا گذشت .