هو قاعد بالفعل : ضمير « هو » به « من موصوله » برگشته و مقصود « بالفعل » يعنى الآن و زمان تكلّم مىباشد .
و ذلك : مشار اليه « ذلك » اطلاق قائم به قائد بالفعل و اطلاق عالم به جاهل بالفعل مىباشد .
لمجرّد انّه كان قائما : ضمير در « انّه » و « كان » به « من موصوله » برگشته و اين عبارت بيان دليل و مصحّح براى اطلاق يادشده مىباشد .
فيما سبق : ضمير در « سبق » به ماء موصوله كه به معناى زمان بوده برگشته و مقصود از اين عبارت « زمان گذشته » مىباشد .
يصحّ ذلك : مشار اليه « ذلك » اطلاق قائم به قاعد بالفعل و اطلاق عالم به جاهل بالفعل مىباشد .
فيكون حقيقة حينئذ : ضمير در « فيكون » به اطلاق يادشده برگشته و مقصود از « حينئذ » نيز « حين اذ قال « انّه كان قائما يا عالما » مىباشد .
عدم تفرقة بعضهم الخ : ضمير « بعضهم » به علماى اصول برمىگردد .
هو الّذى او هم الخ : ضمير « هو » به « عدم تفرقه » و ضمير در « اوهم » به « الّذى » برمىگردد .
اذ وجد انّ الاستعمال يكون : ضمير فاعلى در « وجد » به « بعضهم » و ضمير در « يكون » به استعمال برمىگردد .
قد مضى : ضمير در « مضى » به تلبّس برمىگردد .
و لكنّه غفل الخ : ضمير در « لكنّه » و در « غفل » به « بعضهم » برمىگردد .
فلم يستعمله الخ : ضمير فاعلى در « يستعمله » به قرينهء مقام به متكلّم و ضمير
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 428
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٢٨