ج : مىفرمايد : بعضى از اصوليّون « 1 » توهّم كردهاند كه نزاع در مشتقّ در بعضى از مشتقّات مثل نجّار و خياط و طبيب و قاضى و هر مشتقّ ديگرى كه براى بيان حرفه و شغل بوده جارى نيست . يعنى مورد اتّفاق است كه اين كلمات و مشتقّات براى اعمّ وضع شدهاند .
249 - منشا اين توهّم به نظر مصنّف چيست ؟ ( و منشأ الوهم . . . فعلا بمبادئها )
مىفرمايد : منشأ اين توهم آن است كه ما در عرف مىيابيم اين مشتقّات هم بر متلبّس به اين امور و هم به افرادى كه منقضى از اين امور و مبادى بودهاند به نحو حقيقت صادق بوده و شكّى در صدق حقيقى اين مشتقّات بر منقضى از اين مبادى نيست . همچون صدق اين مشتقّات بر كسى كه در خواب است و حال آنكه شخص خواب ، مشغول و متلبّس به نجّارى يا خيّاطى يا طبابت يا قضاوت نيست بلكه در زمان گذشته متلبّس به آنها بوده است . و يا صدق ارّه ، افسار و جاروب به نحو حقيقت بر ابزار و آلاتى مىشود كه مثلا گوشهء حياط گذاشته شده و با آنها عمل نجّارى ، كشيدن چاپار و جاروب كردن انجام نمىشود .
250 - جواب مصنّف به توهّم بعضى از اصوليّون در خصوص مشتقّاتى مثل نجّار و خيّاط و امثال آن چيست ؟ ( و الجواب عن . . . فى المنشار )
ج : مىفرمايد : منشأ اين توهم ، غفلت از معناى مبدئى است كه مصحّح صدق مشتقّ به نحو حقيقت يا مجاز است . چرا كه مبدأ به واسطهء اختلاف مشتقات ، مختلف
هامش
( 1 ) - فاضل تونى « بدائع الافكار / 178 » و « حاشيه قوانين الاصول 1 / 78 » .