كلمهء « حقيقة » تمييز نسبت است .
لتوضيح ذلك : مشار اليه « ذلك » محلّ نزاع مىباشد .
مذلّلة : صفت براى « امور » بوده و به معناى آسانكننده مىباشد .
و دليله : ضمير در « دليله » به قول مختار برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
234 - اختلاف اصوليّون از گذشته در بحث مشتقّ در چيست ؟ ( اختلاف الاصوليّون من . . . فى المستقبل )
ج : مىفرمايد : اختلاف اصوليّون از گذشته در بحث مشتقّ در اين بوده كه آيا مشتقّ حقيقت است در خصوص ذاتى كه متّصف و متلبّس به مبدأ مىباشد در حال حاضر و حال نطق ، و مجاز باشد در ذاتى كه در گذشته متلبّس به اين صفت بوده و اكنون و در حال نطق ، متلبّس نبوده و اتصاف ذات به آن صفت و مبدأ اشتقاق منقضى شده ، يا اينكه حقيقت است در هر دو يعنى هم در خصوص ذاتى كه متلبّس به مبدأ در حال نطق بوده و هم در خصوص ذاتى كه تلبّس از او منقضى شده است ؟ به عبارت ديگر مشتقّ وضع براى خصوص ذاتى كه متلبّس به مبدأ بوده وضع شده يا براى اعمّ از ذاتى كه متلبّس بوده و يا تلبّس از او منقضى شده است ؟
البته اين اختلاف بعد از اتّفاق همهء اصوليّون بر اين است كه صدق و اطلاق مشتقّ بر ذاتى كه در آينده متّصف به اين صفت خواهد شد به نحو مجاز خواهد بود . « 1 »
هامش
( 1 ) - بنابراين در نسبت « زيد عالم » اطلاق عالم بر زيد به سه نحو است : الف : زيد الآن هم كه از او صحبت مىشود عالم است . ب : زيد الآن كه از او صحبت مىشود عالم نيست بلكه در گذشته