216 - تالى فاسد دوّم قول به اعمّ چيست ؟ ( بل يلزم . . . و هو مستحيل )
ج : مىفرمايد : تالى فاسد دوّم كه مطرح شده آن است : ترديد در اجزاء ذاتى و مقوّم ماهيّت بوجود مىآيد . زيرا وقتى بر نماز با ركوع و بدون ركوع و يا با سجده و بدون سجده و مانند آن صدق صلاة شود . آنوقت نمىدانيم كه ماهيّت صلاة مثلا با نه جزء محقّق مىشود يا با ده جزء و يا با هفت جزء . به عبارت ديگر اجزائى كه با آن صدق عنوان و ماهيّت مىشود ، امورى مردّد بين اجزاء مختلف مثلا ده جزء يا هشت جزء و يا كمتر ، « 1 » و حال آنكه ترديد در اجزاء يك ماهيّت كه ندانيم كدام اجزاء و يا چند جزء تشكيلدهندهء ماهيّت بوده ، مستلزم همان ابهام در ذات ماهيّت خواهد شد كه گفته شد ؛ ماهيّت ، محال است در حد ذات خودش مبهم باشد .
هامش
( 1 ) - صاحب كفايه در ادامهء اين اشكال مىفرمايد : اگر اين تبدّل جزء و اجزايى را كه اعتبار در صدق عنوان و مسمّى داشته با توجه به اختلافى كه عبادات به حسب حالات مختلفهاى كه دارند در نظر بگيريم خيلى بيشتر است . مثلا اجزاء تشكيلدهنده صلاة در نماز چهار ركعتى با دو ركعتى و يا نماز فرد مضطر با فرد مختار و يا نماز عاجز از قيام و ركوع و سجده با نماز قادر بر انجام اين اجزاء و مانند آن متفاوت بوده و لازم مىآيد مثلا در نماز فرد عاجز ، قيام و ركوع و سجود جزء اجزاء نباشد ولى در نماز قادر ، جزء اجزاء باشد و يا در نماز حاضر علاوه بر اجزاء مثلا چهار ركعت بودن هم جزء اجزاء تشكيلدهنده باشد ولى در نماز مسافر نباشد . كه اين تبدّل و ترديد با توجه به اين حالات در اجزاء معتبر در مسمّاى صلاة بسيار خواهد بود . « كفاية الاصول 1 / 39 » .