شرح ( پرسش و پاسخ )
181 - هرچند ارتباط لفظ و معنا به نحو فناى لفظ در معنا بوده ولى آيا به هيچ وجه نمىتوان لفظ مشترك را در دو معنا استعمال كرد ؟ ( نعم يجوز . . . تسعها )
ج : مىفرمايد : آرى مىتوان لفظ مشترك را با وجود فناى لفظ در معنا در دو معنا استعمال كرد ولى بايد با دو لحاظ و بر دو ملحوظ باشد . مثل آنكه لفظ مشترك را در يك معنايى فانى كرد در يك استعمالى مثلا گفت « جئنى به عين » و مقصود از « عين » چشم باشد و در استعمال ديگر همين لفظ را در معناى ديگرى فانى كرد و گفت « جئنى به عين » و مراد از آن جاسوس باشد . مثل آنكه يكبار در آينه به صورتى كه تمام آينه را پوشانده نگاه مىكنى و در وقت ديگرى به صورت ديگرى كه آينه را پوشانده نگاه مىكنى . بنابراين با دو لحاظ در دو زمان بر دو ملحوظ ، استعمال لفظ مشترك در اكثر از معنا اشكالى ندارد . چرا كه در واقع استعمال لفظ در اكثر از معنا نبوده بلكه در هر استعمالى ، لفظ در يك معنا استعمال شده است .
182 - آيا استعمال لفظ مشترك در آن واحد در دو معنا به هيچ صورتى جايز نيست ؟
( و كذا . . . الشّيئين )
ج : مىفرمايد : لحاظ لفظ در مجموع دو معنا در يك استعمال جايز است هرچند چنين استعمالى مجازى باشد « 1 » مثل وقتى كه در آينه در يك زمان به دو صورتى كه باهم در آينه نقش بسته نگاه مىكنى . البته بايد توجه داشت كه در اين صورت ، لفظ در معناى واحدى استعمال شده كه آن عبارت از مجموع دو معناست و در آينه هم به يك صورت نگاه كردهاى كه آن صورت ، صورت مجموع دو نفر است .
هامش
( 1 ) - مجاز بودن اين استعمال به اين دليل است كه لفظ مشترك وضع شده براى هريك از معانى به صورت وضعهاى جداگانه و مستقلّ از ديگرى . بنابراين وقتى لفظ مشترك در مجموع معانى به قيد مجموع ( عامّ مجموعى ) استعمال شود استعمال لفظ در غير موضوع له و مجاز خواهد بود .