نذكر هنا اهمّها : مشار اليه « هنا » مبحث يازدهم بوده و ضمير در « اهمّها » به طرق و علامات برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
117 - مصنّف مواجههء انسان با الفاظ و ارتباط آنها با معناى مستعمل در آن را به چند شكل مىداند ؟ ( قد يعلم . . . نصب القرينة ؟ )
ج : مىفرمايد : انسان از سه حالت خارج نيست :
1 - يقين دارد فلان لفظ ، مثلا لفظ « اسد » براى معناى حيوان مفترس وضع شده است . در اين صورت ، استعمال لفظ « اسد » در حيوان مفترس حقيقت بوده و در اين مورد اختلافى نيست . و اين يقين از دو راه بدست مىآيد . الف : از راه تصريح اهل لغت . مثلا در كتابهاى لغت عرب يا عربها بگويند : لفظ اسد ، وضع براى حيوان مفترس شده است . ب : خود شخص ، از اهل لغت باشد .
2 - يقين دارد فلان لفظ ، مثلا لفظ « اسد » وضع براى رجل شجاع نشده است . بنابراين استعمال لفظ « اسد » در رجل شجاع اگر با لحاظ علاقه بين معناى حقيقى و مجازى بوده ، استعمالش مجاز و اگر علاقه نباشد استعمال آن غلط خواهد بود .
3 - شكّ دارد كه لفظ اسد مثلا براى حيوان مفترس وضع شده تا استعمالش حقيقى و نياز به قرينه نباشد و يا وضع نشده و استعمالش مجازى بوده و محتاج به نصب قرينه است .
118 - به نظر مصنّف در موردى كه انسان شكّ در معناى يك لفظ داشته كه آيا استعمال لفظ در آن به نحو حقيقت بوده و يا مجاز چه بايد كرد ؟ ( و قد ذكر . . . اهمّها )
مىفرمايد : علماى علم اصول براى تشخيص معناى حقيقى از معناى مجازى الفاظ ، راهها و نشانههاى زيادى را ذكر كردهاند كه ايشان مهمترين آنها را ذكر خواهد كرد .