بموادّها و هيئاتها على وضع اجزائها : تمامى ضمائر مؤنث به جمله برمىگردد .
حينئذ لفظيّا : منظور از « حينئذ » يعنى « حين اذا كان مراد القائلين وضع الهيئات التركيبيّة » و كلمهء « لفظيّا » صفت براى مفعول مطلق محذوف است يعنى « نزاعا لفظيّا » .
شرح ( پرسش و پاسخ )
114 - مصنّف ، وضع هيئت را چند قسم ذكر مىكنند ؟ ( ثمّ الهيئة . . . لافادة الاختصاص )
ج : مىفرمايد : هيئتى كه وضع براى معنا مىشود و به عبارت ديگر وضع نوعى كه وضع هيئت باشد دو قسم است :
الف : وضع نوعى مفردات : همچون هيئت مشتقّاتى مثل اسم فاعل ، اسم مفعول ، فعل و غيره كه به آن اشاره شد .
ب : وضع نوعى در هيئت تركيبيّه : مثل هيئت تركيبيهء بين مبتدا و خبر يعنى بين « زيد قائم » كه غرض ، حمل خبر بر مبتدا بوده و يا وضع هيئت مفعول مقدّم كه به آن ، وضع تقديم ما حقّه التّأخير گفته مىشود . زيرا اصل در مفعول آن است كه بعد از فعل بيايد . بنابراين ، اگر مقدّم شد مفيد حصر خواهد بود همانند ( ايّا » در « ايّاك نعبد » كه به معناى « تنها او را مىپرستم » مىباشد . كه در اصل بايد چنين مىبوده است « نعبدك » . « 1 »
هامش
( 1 ) - ظاهرا مصنّف وضع هيئتهاى تركيبيّه را قسيم براى مفردات قرار داده و وضع اسمهاى مفعول ، اسم فاعل ، فعل ، حصر و مانند آن را از قسم هيئت مفردات و نسبت بين مبتدا و خبر و يا تقديم ما حقّه التأخير را از هيئت تركيبيهء ( غير مفرد ) دانستهاند ولى بايد گفت : وضع نوعى همچون وضع شخصى از اقسام وضع مفردات است . يعنى وضع مفردات الفاظ يا به وضع شخصى است مثل وضع « زيد » و يا به وضع نوعى بوده كه وضع نقشها و جايگاهها بوده و نظر به