است .
9 - " سرّيّة " بمعنى كنيزى كه در خانه براى خدمت و استمتاع منزلش دهند ، يائش براى نسبت و تائش براى تانيث است ، و جمعش " سرارى است ، گفتهاند : منسوب است به سرّ بمعنى جماع يا خفاء ، زيرا مولايش با او جماع مىكند و از زوجه آزادش غالبا مخفىّ ميدارد ، و ضمّة از تغييرات نسبت است ، مانند منسوب به دهر كه دهرىّ گفته شده ، و اخفش گفته : از سرور مشتقّ است ، زيرا مولايش به او مسرور است ، و اصلش " سرّورة " بوده ، مانند قدّوسة ، لام الفعل را بدل به ياء كردند سرّوية شد ، واو را قلب به ياء ، و در ياء ادغام ، و ماقبلش را مكسور نمودند سرّيّة شد .
10 - " مؤونة " موونة نيز گفته مىشود ، بمعنى قوت و آذوقه ، وزنش فعولة است از " مان ، يمون ، مونا : فراهمكردن آذوقه و لوازم زندگى " يا از " مان ، يمان ، مانا " به همان معنى ، و بعضى گفتهاند :
وزنش " مفعلة " از اون مشتقّ است ، ضمّه عين الفعل را به فاء الفعل نقل كردهاند ، و آن بمعنى لنگه بار است ، گويا مؤونة بار گرانى است بر دوش فراهمكننده ، و فرّاء گفته : از " اين : سختى و مشقّة " مشتقّ است ، عين الفعل را قلب به واو كردهاند ، زيرا فراهم كننده مؤونة در سختى و مشقّت است ، و امثال اين صيغههاى مشكلة بسيار است ، و در اوائل شرح نظّام و مبحث ذو الزّياده آن و حاشيه جامع المقدّمات مذكور است .
علوم العربية — صفحة 449
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٤٤٩