9 - رعايت معنى و استعمال كلمة لازم نيست ، مانند " كيف تبنى من نصر مثل متدحرج " جواب " متنصرر " است ، در صورتى كه اين كلمة نه معنى دارد و نه استعمال شده .
10 - در صورتى كه توافق وزن ميان اصل و فرع ممكن باشد رعايت بعضى از آن شرائط لازم نيست ، مانند " كيف تبنى من دحرج مثل ضارب " جواب " دحرج " است .
اينك بعضى از مثالها كه در شرح نظّام آورده مذكور ميداريم
1 - " كيف تبنى من دعا مثل اسم و غد " جواب " ادع و دع " زيرا همزه اسم زائد ، و لام الفعل آن و نيز غد محذوف است .
2 - " كيف تبنى من دعا مثل صحائف " جواب " دعايا " چون " دعائو " مىشود ، واو براى كسره ماقبل قلب به ياء " دعائى " ميگردد ، و قاعدة در اين وزن از جموع آن است كه اگر ياء در آخر كلمة پس از همزه زائد واقع شود بايد همزة قلب به ياء و ياء قلب به الف گردد ، پس " دعايا " شد ، مانند " رعايا " جمع رعيّة ، زيرا جمعش اوّلا " رعائى " ميگردد ، و مثالهاى اينگونه جمع در مبحث جمع گذشت .
3 - كيف تبنى من عمل و باع و قال و رمى مثل عنسل " جواب " عنمل و بنيع و قنول و رنمى " و عنسل : شتر ماده تيزرو ، نونش زائد است براى الحاق به جعفر .
4 - كيف تبنى من واى : نويددادن مثل ابلم " جواب " اوء " زيرا " اوءى " مىشود ، ضمّه عين الفعل بمناسبت ياء . قلب به كسرة سپس اعلال قاض انجام ، " اوء " ميگردد ، و ابلم : برگ درخت مقل ،
علوم العربية — صفحة 452
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٤٥٢