بسيار است كه مصدر از بابى ، و فعل از باب ديگر است ، و اين ماده فعلش از باب افعال آمده ، و بعضى گفتهاند : ملأك لفظ سريانى است ، و اين گفتگوها بيهوده است ، زيرا وزن و اشتقاق الفاظ عرب در غير عربى مطرح نيست ، و جمعش ملائك و املاك نيز آمده .
7 - " موسى " بن عمران بن يصهار بن قهات بن لاوى بن يعقوب بن اسحاق بن ابراهيم على نبيّنا و آله و عليهم السّلام ، يكى از انبياء اولى العزم است ، گفتهاند لفظ مركّب است از " مؤوسى " و مو در لغت فرعونيان كه گروه قبط بودند بمعنى آب و سى بمعنى درخت است ، چون مامورين فرعون به صندوقى كه موسى در آن بود اشارة ميكردند و براى نشان دادن ميگفتند : " مو ، سى " يعنى صندوقى كه روى آب و پهلوى درختان است ، سپس اين كلمه كمكم نام او شد ، و " موسى " بمعنى تيغ سر تراشى ، عربىّ است ، و در اشتقاق آن اختلاف است ، بعضى گفتهاند : اسم مفعول يا مصدر ميمى است از " اوسى ، يوسى ، ايساء : سر تراشيدن " و كوفيّون گفتهاند : وزنش فعلى است از " ماس ، يميس ، ميسا : خراميدن و بى باكىكردن " گوئيا كه تيغ بر روى سر ميخرامد و بىباكى مىكند ، و بعضى گفتهاند : فعلى است از " ماس : يموس ، موسا : سر تراشيدن " و بعضى گفتهاند : فعلى است از " ماس : سبكسرى كه سرزنش در او اثر نكند " گويا تيغ سلمانى هم بر اين صفت است ، و بناء بر قول اول كلمه مذكر است و جمعش مواسى ، و بناء بر اقوال ديگر مؤنث است و جمعش موسيات و ماس در اصل موس بوده بر وزن حسن ، صفة مشبهة است .
8 - " حسّان " از حسّ بر وزن فعلان است ، و از حسن بر وزن فعّال
علوم العربية — صفحة 448
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٤٤٨