تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 370

مساهمون:

ص٣٧٠
18 - " فعيل " مانند " بطين ، لحيم ، شحيم " . و مذكر و مؤنث در صيغه مبالغة غالبا يكى است ، چنانچه گفته مىشود : " رجل علّامة ، امراة علّامة " و " رجل ضرّاب ، امراة ضرّاب " و " رجل همزة ، امراة همزة " و اعلال در آنها چندان نيست ، و ثلاثى مزيد صيغه مبالغة ندارد . و از رباعى بسيار است ، مانند " عضافج : سخت درشت و سطبر ، حلكوك و حلكوك : سياه پررنگ ، حلفس : بسيار چاق متكبّر .

( اسم تفضيل )

و آن اسمى است كه دلالت مىكند بر حدث و ذاتى بر وجه صدور يا اتّصاف با تفضيل موصوف بر ديگرى در آن حدث ، چنانچه ميگوئى : " زيدا فضل من عمرو : زيد برتر است از عمرو " و " سعيد اكبر من مسعود : سعيد بزرگ‌تر است از مسعود " . و آن را يك صيغه بيش نيست بر وزن " افعل " مانند " اعظم ، اصغر ، اعلم ، اورع ، اقوم ، اليق ، ايقن ، ايبس ، احبّ ، ادوم ، اطول ، احرّ ، ابصر ، احقّ ، اصبر ، اقدر ، احسن ، ايسر ، اوثق ، " و مؤنث آن بر وزن " فعلى " است ، مانند " صغرى ، وثقى ، كبرى ، عظمى ، طولى ، يبسى ، حرّى ، بصرى ، دومى ، يسرى " . و اعلالش اگر مضاعف است ادغام مىشود مانند " احبّ و احرّ " كه " احبب و احرر " بوده ، و اگر معتل اللام است در مذكرش قلب به الف ميگردد و به صورت ياء نوشته مىشود ، مانند " اقوى ، اعلى ،