تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 368

مساهمون:

ص٣٦٨
و هجنّف : دراز پهن " ، و مذكر و مؤنث در آنها يكسان است .

( صيغه مبالغة )

و آن اسمى است كه دلالت مىكند بر حدث و ذاتى بر وجه صدور يا اتّصاف ، مانند اسم فاعل ، بزياده مبالغة ، و معنى مبالغة شدّت و كثرت است ، مانند " ضرّاب " يعنى : بسيار زننده ، و " صبّار " يعنى : سخت شكيبا ، و آن بر هجده وزن است : 1 - " فعّال " مانند " قتّال : بسيار كشنده ، نكّاح : بسيار نكاح‌كننده ، بكّاء : بسيار گرينده ، علّام : بسيار دانا ، وهّاب : بسيار بخشنده ، خوّان : بسيار خيانت‌گر ، قوّام : سخت پايدار ، اوّاه : بسيار آه‌كشنده ، قرّاء : بسيار خواننده ، اكّال : پرخور ، حيّال : پرحيلة ، فرّار : سخت گريزنده " . و اعلال در اين وزن فقط آن است كه معتلّ اللّام قلب به همزة ميگردد ، چون حرف علّة پس از الف زائدة واقع شده ، مانند " سقّاء ، دعّاء " كه " سقّاى و دعّاو " بوده . و اين وزن براى انتساب به حرفة و صنعت بسيار استعمال مىشود ، و مبدء اشتقاق غالبا اسم ذات است ، مانند " عطّار ، بقّال ، خبّاز ، خيّاط ، لحّام ، قصّاب ، طوّاف ، شحّام ، نجّار ، صحّاف ، بزّاز ، رزّاز ، صبّاغ ، بنّاء ، صرّاف ، دلّال ، صفّار ، حدّاد ، خرّاز ، خزّاز ، حذّاء ، قصّار ، عصّار ، دهّان ، حفّار ، صوّاف ، حجّار ، لوّاف ، لبّان ، تمّار ، سمّان ، زيّات ، حمّال ، قزّاز ، نبّال ، جلّاد ، طبّاخ ، سكّاك " .
علوم العربية — صفحة 368 | هاشم حسيني تهرانى