غضبانة ، خزيى ، القى : زن چست و چالاك و اين وزن گاهى به ضمّ اوّل استعمال شده ، مانند " عريان : برهنه ، جوعان : تشنه ، حبلى : آبستن " و " حبلانة " نيز آمده است ، و در قرآن است " قسمة ضيزى : قسمتى ظالمانه " در اصل " ضيزى " بوده ، بمناسبت ياء ضمّة قلب به كسرة شده .
20 - " فعّل " مانند " امّر : سست رأيى كه پيرو نظر هر كس بشود ، امّع : طفيلى و كسى كه اظهار توافق با هركسى بنمايد ، هيّخ : شتر بانگزننده هنگام خوابانيدن ، الّق : درخشان " و مؤنث اين وزن با تاء تأنيث است ، و اعلالى در آن نيست ، و براى صفة مشبهة اوزانى نادرة غريبة در كتب لغت مذكور است ، و بسيارى از آنها را ابن قتيبة در ادب الكاتب آورده است .
و صفة مشبهة در ثلاثى مزيد صيغه خاصّى ندارد ، بلكه هر اسم فاعلى كه بر اتّصاف دلالت كند صفة مشبهة است ، مانند " متّقى ، معتدل ، مستقيم ، منحنى ، مستقرّ ، متملّق " .
و صفة مشبهة از فعل رباعى بسيار است ، و اوزان مختلفى دارد ، مانند " هبلع : شكم بزرگ پرخور ، و هجرع : بسيار بلند قامت ، و هلبوث : احمق ، و هلباجة : شرور پرخور ، و هلبع و هلابع : حريص برخوردن ، و هلفوف : پشمالو ، و بلندح :
چاق كوتاه ، و ضبطر و ضبيطر : پهلوان فربه و ، ضبعطى : چپ چشم ، و ضبغطرى : پهلوان دراز بالا ، و ضبنّط : سخت و توانا و عضمّر : بخيل بدخو ، و عضرط : مزدور ، قزمل : كوتاه زشت ،
علوم العربية — صفحة 367
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٣٦٧