تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 318

مساهمون:

ص٣١٨
شانه بسر " و " قنفذ : خارپشت " ، و رباعى مجرد بيشتر از اين سه وزن است . 4 - " فعلل " مانند " درهم : پول نقره " و " خنصر : انگشت كوچك " و " بنصر انگشت دوم " و اين دو بر وزن زبرج هم آمده و " تنتل ، و تنبل : كوتاه " . 5 - " فعلّ " مانند " قمطر : صندوقچه دفتر و نامه و كتاب " و " برند : فروغ شمشير " و " سبطر : مرد چالاك " و " هزبر : شير بيشه " 6 - " فعلل " مانند " بخنق و بخنك و برقع : روبنده ، و آن پارچه‌ايست كه صورت را به آن مستور نمايند " و " جخدب : ملخ سبز و مرد بلند بالا و شتر چالاك تيزرو " و " جندب : گونه‌اى از ملخ " و " سودد ، و سؤدد : مهترى " و " عندد : ديرينه و چاره " و اين سه وزن اندك است ، و بعضى وزن ششم را ذكر نكرده‌اند ، و اوزان ديگرى براى رباعى مجرد هست ، لكن آنها نادر و يا معرّب و يا منقول است ، مانند " بزرج : بزرگ و تغلب : نام انسانى ، و يثرب : نام مدينه منوّره ، و ورنك : قسمى از ماهى ، و حلبس : دلاور ، و علبط : گله گوسپند ، و سجلّ : نويسنده " و غير اينها .

( ابنيه اسم رباعى مزيد فيه )

زياده‌اش يا يك حرف است ، مانند : " مدحرج : غلطاننده " و " تدحرج : غلطيدن " كه ميم و تاء زيادة است ، و " بذلاخ : آنكه گويد و نكند " و " جنادل : زمين سنگلاخ " و " برجاس : نشانه " كه
علوم العربية — صفحة 318 | هاشم حسيني تهرانى