" استخرج " حروف اصليش " خ ، ر ، ج " و حروف زيادهاش " ء ، س ، ت " است ، و " رجال " حروف اصليش " ر ، ج ، ل " و حرف زائدش " الف " است و " تدحرج " حروف اصليش " د ، ح ، ر ، ج " و حرف زيادهاش " ت " مىباشد ، و دانستى كه حروف اصلى فعل يا سه حرف يا چهار حرف است ، سپس حروفى بر آنها افزوده شود ، و صيغههاى ماضى و مضارع و امر و ثلاثى مزيد فيه و رباعى مزيد فيه ساخته مىشود ، و همچنان است اسم ، باضافه خماسى مجرد و خماسى مزيد فيه چنانچه در مبحث اسماء بيان خواهد شد .
و حروف زياده اين ده حرف است : " س ، ء ، ل ، ت ، م ، و ، ن ، ى ، ه ، ا " يعنى غير از اينها هرچه هست در هركلمهاى حروف اصلى است و زياده نيست ، نه اينكه اينها حروف اصلى كلمه نميشوند ، بلكه اينها هم اصلى ميشوند هم زياده جز " الف " كه اگر اصلى شود اصلش " ياء " يا " واو " بوده است ، و با اين ده حرف جمله " سالتمونيها " و " اليوم تنساه " و هويت السّمان " و جملات ديگرى تشكيل دادهاند تا براى حفظكردن آسان باشد .
حكايت كردهاند كه شاگردى از استادش پرسيد : حروف زياده كدام است ؟ ، استاد گفت : " سالتمونيها " شاگرد به معنى جملة متوجّه شد و گفت : من تا حال نپرسيدم ، استاد گفت : اليوم تنساه " باز شاگرد متوجّه معنى شد و گفت : به خدا سوگند فراموش نكردهام ، استاد گفت : اى احمق دو بار جواب سوءالت را دادم ، و نيز حكايت كردهاند كه ابو العبّاس بن محمّد بن يزيد مبرّد نحوى از استادش ابوعثمان بكر بن
علوم العربية — صفحة 141
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص١٤١