تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 140

مساهمون:

ص١٤٠
سالم بود ، گرچه مثالهائى از غير سالم در ضمن آورده شد ، اكنون غير سالم بيان مىشود . فعل سالم آن است كه حروف اصلى آن از تضعيف و همزه و حرف علّة خالى باشد ، و غير سالم آن است كه در حروف اصليش يكى از آنها باشد ، و فعل را در اين صورت غير سالم گويند ، زيرا با بودن يكى از اينها حروف اصلى سالم نميماند ، بلكه مورد بعضى از عوارض ميگردد ، و از اين جهت غير سالم گفته مىشود ، و جداگانه از آن بحث مينمايند ، و اين تقسيم از نظر حروف اصلى كلمة است ، و به فعل اختصاص ندارد ، بلكه در اسم نيز ميآيد ، و كلمه‌اى كه در آن - تضعيف باشد مضاعف ، و كلمه‌اى كه در آن همزة باشد مهوز ، و كلمه اى كه در آن حرف علّة باشد معتلّ ميگويند . اكنون بى مناسبت نيست كه قبلا بيانى كلى از آن عوارض و غير آنها كه دانستنش در تمامى مباحث علم صرف مفيد است ايراد نمائيم ، سپس فعل غير سالم را در سه فصل بياوريم ، و آنها عبارت است از : اصل و فرع ، نقل ، حذف ، ابدال ، ادغام ، التقاء ساكنين ، ابتداء وقف ، درج ، افراد ، و ممكن است در يك كلمه چندى از آنها واقع گردد ، و اين عوارض در اسم و فعل و حرف هرسه واقع مىشود .

( اصل و فرع )

در مباحث علم صرف گاهى اصل و فرع گفته مىشود نظر به حروف اصلى و حروف زيادة در اسمى يا فعلى ، مثلا گفته مىشود : " يضرب " حروف اصليش " ض ، ر ، ب " و حرف زياده‌اش " ى " مىباشد ، و
علوم العربية — صفحة 140 | هاشم حسيني تهرانى