تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 142

مساهمون:

ص١٤٢
محمد مازنىّ نحوىّ پرسيد : حروف زياده كدام است ؟ مازنى اين شعر انشاد كرد :
" هويت السّمان فشيّبننى * و قد كنت قدما هويت السّمان "
ترجمة : هواى چاقان را داشتم پس مرا پير كردند و سابقا من هواى چاقان را داشتم ، مبرّد گفت : من از حروف زياده ميپرسم تو برايم شعر انشاد ميكنى ، مازنى گفت : دو بار جوابت را دادم ، مبرّد و مازنى در شهر بصرة در روزگار خليفه عبّاسىّ " الواثق " زيست ميكردند ، و گفته‌اند هردو شيعه امامىّ هستند . و گاهى حرفى براى تكرار الحاقى يا تكرار غير الحاقى زياد مىشود ، و آن از جنس حرف مكرّر خواهد بود ، و مانند حروف اصلى ممكن است از اينها باشد يا از غير اينها ، و تكرار غير الحاقى ، مانند " علّم و بصّر " كه لام از اين حروف است و صاد از اين حروف نيست ، و تكرار الحاقى مانند صورت پانزدهم فعل ملحق كه در تقسيم سوم گفته شد ، و بيان تكرار الحاقى و غير الحاقى در فصل مضاعف خواهد آمد . و در بحث موازنة گفته شد : ميزان در شناساندن حروف اصلى از حروف زياده " ف ، ع ، ل " است ، يعنى اگر معلّم بخواهد به متعلّم بشناساند بايستى اين ميزان را به كار بزند ، مثلا به متعلّم بگويد : يضرب بر وزن يفعل ، رجال بر وزن فعال ، اضطرب بر وزن افتعل ، عدة بر وزن علة ، جاه بر وزن عفل ، دحرج بر وزن فعلل ، احرنجم بر وزن افعنلل است ، تا بداند هرحرفى مقابل " ف ، ع ، ل " واقع شده اصلى ، و هرحرفى كه عينا در ميزان آورده شده زائد است .