[ حالات دوران قيد ]
مگر ما قائل به احتمال اول باشيم .
قوله : « تتمّه . . . » .
مقدمه : براى مردد بودن قيد ، چهار حالت معروف وجود دارد : « 1 »
1 ) گاهى قيد مردد است بين اينكه قيد هيأت و وجوب است بنحو شرط متأخر ( كه در اينصورت تحصيل آن واجب نيست ) و يا اينكه قيد ماده و واجب است . و بر فرض قيد ماده باشد مردد « 2 » است كه واجب التحصيل است يا وجود اتفاقى او معتبر است .
مثال : در « ان جئت فاكرم زيدا » مجيئ مخاطب مردد است بين اينكه قيد وجوب اكرام به زيد است بنحو شرط متأخر و يا اينكه قيد اكرام به زيد است ( ولى وجوب اكرام به زيد فعلى است ) و آيا مجيى واجب التحصيل بر مخاطب است و يا واجب التحصيل نيست .
2 ) گاهى قيد مردد است بين اينكه قيد هيأت و وجوب است بنحو شرط مقارن و يا اينكه قيد ماده و واجب است با ترديدى كه در حالت اول گفته شد .
3 ) گاهى قيد مردد است بين اينكه قيد هيأت و وجوب است بنحو شرط متقدم و يا اينكه قيد ماده و واجب است با ترديدى كه گفته شد . « 3 »
4 ) گاهى قيد بطور كلى مردد است بين اينكه قيد هيأت و وجوب است بنحو متأخر يا مقارن يا متقدم و بين اينكه قيد ماده و واجب است با ترديدى كه گفته شد .
با حفظ اين مقدمه ، قيد دو صورت دارد :
1 ) گاهى قيد معلوم الحال است ؛ يعنى وضعيت قيد براى ما معلوم است ( از هر طريقى ) كه قيد هيأت است يا قيد ماده و اگر قيد ماده است قيدى واجب التحصيل است يا نه ؟ در اين صورت بحثى نيست .
2 ) گاهى قيد مشكوك الحال است ؛ در اين صورت مرجع اصل عملى متناسب
هامش
( 1 ) - ر ك : حاشيهى مرحوم مشكينى .
( 2 ) - ر ك : عناية الاصول ، ج 1 ، ص 335 و 336 .
( 3 ) - ر ك : همان ، جهت ملاحظهى امثلهى اين حالات با كمى تغيير دادن .