مقدماتى كه دليل بر وجوب آنها قبل از وقت قائم نشده بايد قبل از وقت ، وجوب داشته باشند و حال آنكه وجوب مقدمه قبل از وقت ، تنها در بعضى از مقدمات است .
مقدمات مضيّقه به مقدماتى گفته مىشود كه در وقت واجب و ذى المقدمه مقدور مكلّف نيست . بلكه قبل از وقت مقدور است مثل اينكه مكلّف قبل از وقت صلوة ظهر قادر بر تحصيل ساتر است ولى بعد از وقت ، تحصيل ساتر مقدور او نيست .
مقدمات موسّعه به مقدماتى گفته مىشود كه هم قبل از وقت و هم در وقت واجب و ذى المقدمه مقدور مكلّف است . مثل اينكه مكلّف در وقت صلوة ظهر هم قادر بر تحصيل ساتر است .
جواب از اشكال :
مقدمه : يكى از شرايط تكليف ، قدرت بر واجب است . دربارهى اين شرط دو احتمال است :
1 ) قدرت بر واجب در خصوص زمان واجب شرطيت دارد . طبق اين احتمال ، مقدمات قبل الوقت واجب نيستند لو علم بعدم التمكن منها بعد دخوله . چون اين علم باعث علم به انتفاء تكليف نفسى مىشود لانتفاء شرطه . پس تكليف غيرى نيز تابع او خواهد بود .
2 ) قدرت بر واجب از ابتداء زمان وجوب تا آخر زمان واجب شرطيت دارد . به بيان ديگر قدرت بر واجب در زمان واجب شرطيت دارد . اگرچه اين قدرت ، ناشى از قدرت بر مقدمات قبل از وقت واجب باشد . طبق اين احتمال ، مقدمات قبل الوقت واجب هستند اذا علم بعدم القدرة عليها بعده . چون قدرت بر مقدمات قبل الوقت موجب قدرت بر واجب در وقت مىشود لانّ المقدور بالواسطة مقدور . پس شرط تكليف نفسى حاصل است و در نتيجه وجوب نفسى ثابت مىشود . پس وجوب غيرى نيز تابع او خواهد بود .
با حفظ اين مقدمه ، جواب اشكال اين است كه بنابر واجب معلق و بنابر واجب مشروط مرحوم شيخ تمامى مقدمات قبل الوقت واجب هستند و لا اشكال فيه .
شرح مضموني كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 21
مساهمون: قادر حيدرى فسايى
ص٢١