است ( مثلا برائت از وجوب تحصيل قيد ) .
قوله : « و ربّما قيل . . . » .
كلام مرحوم شيخ « 1 » دربارهى دوران قيد بين رجوع به هيأت يا ماده :
« 2 »
اگر در قيدى شك شود كه قيد هيأت است يا ماده ، به دو دليل اطلاق هيأت بر اطلاق ماده ترجيح دارد و به بيان ديگر تقييد ماده بر تقييد هيأت اولويت دارد .
مثال : مولى فرموده است حجّ مستطيعا . اين فعل امر از دو جزء تشكيل شده است .
الف ) هيأت . مفاد هيأت ، وجوب است . اين وجوب اطلاق دارد . معناى اطلاق وجوب اين است كه وجوب ثابت است هم در حالت ثبوت قيد و هم در حالت عدم ثبوت قيد .
ب ) ماده . مفاد ماده ، حجّ ( واجب ) است . اين ماده اطلاق دارد . معناى اطلاق ماده اين است كه متعلّق طلب ، حجّ قبل از قيد است يا حجّ بعد از قيد ( على البدل بين الفرد قبل القيد و الفرد بعده ) .
اين قيد استطاعت ، قيد هيأت است يا ماده ؟ مرحوم شيخ فرموده است به دو دليل تقييد ماده اولويت دارد .
دليل اول : مفاد هيأت اطلاق شمولى و مفاد ماده اطلاق بدلى است و رفع يد از اطلاق بدلى اولى از رفع يد از اطلاق شمولى است و به بيان ديگر اطلاق شمولى بر اطلاق بدلى مقدم مىشود .
توضيح : معناى شمولى بودن اطلاق هيأت اين است كه وجوب ثابت است هم در صورت وجود استطاعت و هم در صورت عدم وجود استطاعت و معناى بدلى بدون اطلاق ماده اين است كه واجب ، صرف وجود حجّ است و مطلوب فرد واحدى از حجّ است على البدل بين فرد قبل از استطاعت و فرد بعد از استطاعت .
هامش
( 1 ) - ر ك : مطارح الانظار ، ص 49 .
( 2 ) - بنابر عقيدهى مرحوم شيخ در واجب مشروط ( كه قيد ، قيد ماده است ) آيا اين دوران معنا دارد ؟ ر ك :
محاضرات ، ج 3 ، ص 331 .