و هى التى ينتهى اليها المجتهد .
شرح
مخفى نماند اصول عمليه كه مرجع است در شبهات موضوعيه و حكميه منحصر است در چهار اصل عقلا به جهت آنكه شك يا در اصل تكليف است و يا در مكلف به و بنا بر اول كه شك در اصل تكليف است يا ملاحظه شده است حالت سابقهء در آن يعنى يا حالت سابقه دارد يا ندارد . آنكه حالت سابقه دارد استصحاب است و آنكه حالت سابقه ندارد مجراى برائت است و اما در ثانى كه شك در مكلف به مىباشد يا احتياط ممكن است يا ممكن نيست آنجائىكه احتياط ممكن است قاعده اشتغال و لزوم احتياط است و آنجائىكه احتياط ممكن نيست مورد تخيير مىباشد كه احكام مفصل هركدام از آنها در محل خودش انشاءالله تعالى خواهد آمد .
قوله و هى التى ينتهى اليها المجتهد الخ .
اصول عمليه شك جزء موضوع آنها مىباشد بخلاف طرق و امارات كه آنها در حال شك مىباشند يعنى اگر مكلف يقين بحكمى دارد يا موضوع آن نه جاى طرق و امارات است و نه جاى اصول عمليه از اين جهت طرق و امارات و اصول عمليه در شك بواقع مىباشد و تقدم طرق و امارات بر اصول عمليه من باب حكومت است يعنى بعد از آنكه شارع مقدس طرق و اماره را علم تعبدى قرار داد از اين جهت آنها حكومت دارند بر اصول عمليه چون احكام واقعيه براى مكلف معلوم است تعبدا بخلاف اصول عمليه كه در مقامى كه واقع معلوم نباشد براى مكلف و شك در آن داشته باشد و لذا در اين موارد جاى اصول عمليه است و مناسب است يك مختصرى از احكام تقدم بعض طرق و امارات و اصول عمليه بيان شود .