نكتهى سوم :
مقدّمه علميّه نيز از محلّ نزاع خارج است چون مقدّمه علميّه مقدّمه براى واجب شرعى نيست تا بنابر قول به ملازمه ، وجوب شرعى از ذى المقدّمه به مقدّمه ترشّح كند و مقدّمه وجوب شرعى غيرى پيدا كند بلكه مقدّمه براى علم به اطاعت و علم به واجب است يعنى اگر مكلّف بخواهد علم به اطاعت پيدا كند تا در نتيجه از خطر عقاب در قبال مخالفت با واجب منجّز در امان بماند بايد اين مقدّمه را انجام دهد و لذا مقدّمه تنها وجوب عقلى دارد .
ان قلت : لم لا تكون المقدّمة العلميّة مقدّمة للواجب .
قلت : يمتنع ذلك لانّها دائما يحتمل كونها نفس الواجب و كونها غيره على نحو لو انكشف الحال لم يتوقّف وجود الواجب عليها بل قد تكون ضدّا كما فى الصّلوة الى الجهات الاربع . « 1 »
نتيجه نهايى : نزاع علماء منحصرا در مقدّمة الوجود است .
قوله : « و منها . . . » .
مقدّمه و شرط در يك تقسيم بر سه قسم است :
1 ) شرط متقدّم : شرطى است كه زمانا متقدّم بر ذى المقدّمه است مثل وضوء نسبت به صلوة .
2 ) شرط مقارن : شرطى است كه زمانا مقارن با ذى المقدّمه است مثل استقبال الى القبلة براى صلوة .
3 ) شرط متأخّر : شرطى است كه زمانا متأخّر از ذى المقدّمه است . دو مثال :
الف ) غسل مستحاضه در شب شرط صحّت صوم روز گذشته است . على قول .
در اين مثال شرط ( غسل ) از مشروط ( صوم ) زمانا متأخّر مىباشد . ولى بعضى معتقدند كه غسل شرط صحّت صوم آتى است كه طبق اين نظريّه مثال براى ما نحن فيه نيست .
هامش
( 1 ) - ر ك : حقائق الاصول ، ج 1 ، ص 223 .