به باد ، هلاك شد . باد زير پاى مردان مىپيچيد و آنها را بلند مىكرد و به كوه مىزد و تكه تكه مىنمود و درختان را از ريشه مىكند و بناها را به هوا برمىداشت تا همگان هلاك شدند . پايان سخن طبرى .
پس لقمان و طايفهاش بر قوم عاد پادشاهى يافت و مدت پادشاهيش به دراز كشيد ، گويند هزار سال يا بيشتر . و اين پادشاهى به فرزندان لقمان رسيد . بخارى در تاريخ خود گويد :
آنكه كشتىها را به غصب مىگرفت ، هدد بن بدد بن خلجان بن عاد بن رقيم بن عابر بن عاد اكبر بود و آن شهر بر ساحل برقه بوده است . و پادشاهيشان همچنان ادامت يافت تا يعرب بن قحطان بر آنها غلبه كرد ، پس به كوههاى حضر موت پناه جستند ، تا آنگاه كه منقرض شدند . صاحب رجار گويد كه پادشاهشان عاد بن رقيم بن عامر بن عاد اكبر بود و او كسى است كه با يعرب بن قحطان نبرد كرد . مردى كافر بود و ماه را مىپرستيد و همزمان با نوح بود .
و اين بعيد مىنمايد زيرا بعثت هود به هنگام شكوفايى يا آغاز دولت آنان بود و غلبهء يعرب به هنگام انقراض آن . همچنين هدد كه بخارى مىگويد پادشاه برقه بود و از نوادگان خلجان بود كه در پايان كارشان به كوه حضر موت پناه بردند . و خبر بخارى مقدم است . و على بن عبد العزيز الجرجانى گويد : از ملوك عاد ، يعمر بن شداد بود و ديگر عبد ابهر بن معد يكرب بن شمد بن شداد بن عاد و سوم حناد بن مياد بن شمد بن شداد و پادشاهان ديگرى كه خدا آنان را از ميان برده است و البقاء للّه وحده .
اما قوم عبيل چنان كه كلبى گفته ، برادران عاد بن عوص بودند و به روايت طبرى برادران عوص بن ارم . سرزمينشان جحفه بود ميان مكه و مدينه ، آنها را سيل هلاك كرد .
و آنكه شهر يثرب را ساخته از ايشان بوده است . مسعودى نيز مىگويد كه او يثرب بن قانية [ 1 ] بن مهلائيل بن ارم بن عبيل است . و سهيلى نيز مىگويد : كه آنكه يثرب را ساخته از عمالقه بوده به نام يثرب بن مهلائيل بن عوص بن عمليق . اما عبد ضخم بن ارم ، طبرى مىگويد كه در طائف سكونت داشتند و همراه ديگران از اين نسل هلاك شدند . و مورخ ديگرى مىگويد اينان نخستين كسانى بودند كه به خط عربى نوشتند .
و اما قوم ثمود ، فرزندان ثمود بن كاثر بن ارماند . سرزمينشان حجر و وادى القرى بود ، ميان حجاز و شام . اينان خانههاى خود را در كوهها ، مىكندند . گويند چون عمر دراز مىكردند و مساكنشان در معرض بلا و ويرانى بود ، خانههاى خود را در صخرهها مىكندند .
و آن خانهها تا اين روزگار برجاست .
حضرت رسول خدا ( ص ) در غزوهء تبوك بر آنها بگذشت و چنان كه در روايات صحيح آمده مردم را از دخول به آنها بازداشت و اين اشارت است به اينكه آنها خانههاى قوم ثمود
هامش
[ ( 1 ) ] - بائله .