طولون در مصر و پس از آنها بنى طغج در شام و مصر و بنى صفار در فارس و سجستان و بنى سامان در ما وراء النهر و بنى سبكتكين در غزنه و خراسان و غوريان در غزنه و هند و بنى حسنويه از كردان ، در كردستان .
سپس به ذكر تحكم كنندگان بر خلفاى بغداد از ملتهاى غير عرب مىپردازيم . اينان صاحبان دو دولت بزرگاند كه پس از اعراب در بلاد اسلام به حكومت رسيدند :
خاندان بويه از ديلم و سلجوقيان از ترك . آنگاه به ذكر دولت سلجوقى و خاندانهاى حكومتى معاصر آنها مىپردازيم ، چون بنى طغتكين در شام و بنى قطلمش در روم و خوارزمشاهان در بلاد عجم و ما وراء النهر و بنى سقمان در خلاط و ارمينيه و بنى ارتق در ماردين و خاندان زنگى در شام و بنى ايوب در مصر و شام . آنگاه از تركان كه در سرزمين تركستان حكومت مىكردند و بنى رسول در يمن سخن مىگوييم . سپس به ذكر تتر مىپردازيم كه از تركان بودند و بر عليه دولت اسلام و خلافت عباسى برخاستند آنگاه به دين اسلام گرويدند و در آن نواحى حكومتى تشكيل دادند . اينان خاندان هلاكو در عراق و بنى دوشىخان در شمال و بنى ارتنا در بلاد روماند . و بعد از خاندان هلاكو خاندان شيخ حسن در بغداد و تبريز و آل مظفر در اصفهان و شيراز و كرمان بودند و بعد از بنى ارتنا ملوك آل عثمان از تركمانان ، در بلاد روم و آن سوى آن ديار بودند . آنگاه به طبقهء چهارم از مغرب ، مىپردازيم و اينان اعراب مستعجمهاند و از آنها كسانى را كه در مغرب و مشرق حكومتى داشتهاند ذكر مىكنيم . سپس به ذكر بربر و دولتهايشان در مغرب مىپردازيم . زيرا اينان موضوع اصلى كتاب ما هستند . و در آنجا فهرست دولتهايشان را مىآوريم . و اللّه سبحانه و تعالى اعلم .
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 17
مساهمون: ابن خلدون
ص١٧