نيز قومش چنان حيله انديشيدند كه خردترين فرزندش را واداشتند تا چون پدر بر او درشتى كند پدر را بزند ، پسر نيز چنين كرد و عمرو گفت : در سرزمينى كه خردترين فرزندان من مرا بزند ، زيست نكنم و اموال خود را به معرض فروش گذاشت ، اشراف يمن گفتند ، خشم عمرو را غنيمت بشماريد و اموالش را بخريد . عمرو اموالش را فروخت و همراه فرزندان و فرزندزادگان روانهء سفر شد . ازد گفتند اگر عمرو برود ، ما درنگ نمىكنيم . آنان نيز عزم سفر كردند و اموال خود را فروختند و با او به راه افتادند . رؤسايشان در اين سفر ، فرزندان عمرو مزيقيا و وابستگان ايشان از بنى مازن بودند . بدين گونه ازد ، از بلاد يمن به جانب حجاز روان شد .
سهيلى گويد : اين سفر از يمن به حجاز در عهد حسان بن تبان اسعد از تبابعهء يمن بود و در عهد او بود كه سد ويران گرديد . چون ازد از يمن بيرون آمدند نخستين بار در بلاد عك ما بين زبيد و زمع فرود آمدند . و پادشاه عك را كه از ازد بود ، كشتند ( ؟ ) و در بلاد پراكنده شدند :
بنى نصر بن الازد ، در شراة و عمان فرود آمدند و بنى ثعلبة بن عمرو مزيقيا در يثرب و بنى حارثة بن عمرو به مر الظهران در مكه و به قولى ايشان خزاعه هستند . و بر آبى كه ما بين زبيد و زمع بود و موسوم به غسان ، گذشتند ، از بنى مزيقيا هر كس كه از آن آب نوشيد بدان موسوم شد . از آن ميان بنى مالك و بنى الحارث و بنى جفنه و بنى كعب از آن آب نوشيدند و همگى به غسان موسوم شدند ولى بنى ثعلبة العتقاء ننوشيدند و بدان موسوم نگشتند .
از فرزندان جفنهاند ، پادشاهان شام كه در آتيه از آنان سخن خواهيم گفت . دولت ايشان در شام بود . و از فرزندان ثعلبة العتقاءاند : اوس و خزرج و پادشاهان يثرب در جاهليت ، كه از ايشان نيز سخن مىگوئيم . و از بطن عمرو مزيقياست بنى افصى بن حارثة بن عمرو . و برخى گويند : افصى بن عامر بن قمعة ( بدون شك ) بن الياس بن نصر . ابن حزم گويد : اگر اسلم بن افصى از ايشان باشد ، پس بدون شك از بنى اسلم هستند . و نيز از بطن عمرو مزيقيا هستند : بنى ابان و نام او سعد بن عدى بن حارثة بن عمرو است . و نيز بنى العتيك .
اما بجيله ، بلادشان از سروات بحرين و حجاز است تا تباله . به هنگام فتح اسلامى در آفاق پراكنده شدند و جز اندكى از آنان در مواطن خود نماندند . هر سال حاجيانشان به مكه مىآيند و بر آنان آثار تنگى معيشت آشكار است ولى در نزد حجاج به جوانمردى و سخاوت معروفند . احوال آنان در آغاز فتوحات اسلامى آشكار است و مردانشان مشهور . از بطون بجيله است : قسر موسوم به مالك از فرزندان عبقر بن انمار و نيز از فرزندان او است احمس بن الغوث . اما بنى عريب بن زيد بن كهلان ، از آنهاست : طى و اشعر و مذحج و بنى مره و اين چهار از فرزندان ادد بن زيد بن يشجب بن عريباند . و از اشعريانند ، بنى اشعر و او نبت بن ادد است و بلادشان در ناحيهء شمالى از زبيد است . اينان در آغاز اسلام اظهار وجود كردند . سپس در اثر فتوحات اسلامى پراكنده شدند . ميان كسانى كه از آنان در يمن مانده بودند ، با
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 297
مساهمون: ابن خلدون
ص٢٩٧