شرح فارسى كفاية الاصول مرحوم آخوند خراسانى — صفحة 81
. . . . . . . . . . اضطراريه حكومت دارد بر ادله اجزاء و شرائط واقعيه و مبيّن آنهاست و در اين دو مورد بلا اشكال مجزى است مأمور به اضطرارى از مأمور به واقعى . و اما اگر هيچكدام اطلاقى نداشته باشند يا ادله اجزاء و شرائط اطلاق داشته باشد و ادله اوامر اضطراريه مجمل باشد بلا اشكال در اين موارد مجزى نيست و ما بايد واقعى را در وقت بياوريم . [ رد قول مصنف رد سقوط تكليف واقعى باوامر اضطرابيه ] اما آنكه مصنف فرمود اطلاق ادله اضطراريه مىرساند كه مأمور به واقعى مسقط است و مأمور به اضطرارى مجزى از واقع است اين مطلب درست نيست و ما اطلاقى از اوامر اضطراريه نداريم كه تمسك كنيم به آنها بر اجزاء بر اوامر واقعيه چون فرض آنست كه مكلف در وقت متمكن از طهارت مائيه مىباشد و مىتواند مأمور به واقعى را با تمام اجزاء و شرائطش بياورد و با اين حال چگونه ممكن است بگوئيم اوامر اضطراريه مجزى از اوامر واقعيه است به جهت آنكه مأمور به ما افراد نيستند كما آنكه مىآيد در بحث متعلق امر . بلكه نفس طبيعت صلاة است بين حدين يعنى مثلا از اول ظهر تا مغرب و اگر بعض افراد را متمكن نيستيم بجا بياوريم و طبيعت را مىتوانيم در ضمن افراد ديگر كه تمام اجزاء و شرائط را دارا هست بياوريم مأمور به واقعى ساقط نشده است كما آنكه بعض افراد عرضيه اگر ممكن نشد از براى انسان با تمام اجزاء و شرائط واقعيه مأمور به را انجام بدهيم در اينجا صدق اضطرار نمىكند همچنين در افراد طوليه و ما براى واضح شدن مطلب مثل عرفى مىزنيم . مثلا اگر مولا امر كرد بعبد خود كه از اول ظهر يا مغرب قدرى هندوانه براى مهمانى شب بخرد و گفت اگر متمكن نشدى از هندوانه قدرى خيار خريدارى كن مثلا و اگر اين عبد از اول ظهر يقين پيدا كرد كه هندوانه پيدا نمىشود و رفت خيار خريد و آخر وقت هندوانه پيدا شد و هيچ جهت ديگرى هم از جهت پول و وقت فرقى ندارد آيا ممكن است شب اگر عبد هندوانه نخرد جواب مولا را بدهد و عبد بگويد كه من متمكن نشدم از هندوانه خريدن بلا اشكال عرف و عقلاء اين شخص را مذمت