شمس ، يعنى دو طرف قرص آفتاب را گرفته ، از اين جهت او را ذو القرنين ناميدند .
11 - شرذمهاى گفتند : چون او در سياحت خود داخل نور و ظلمت گرديد ، به ذو القرنين معروف شد .
12 - پارهاى از اهل فضل گفتند : چون در تاج سلطنتى كه براى خود ترتيب داده بود ، دو قرن داشت ، به اين اسم مشهور گرديد .
از ايشان دومغ پدر ريّان بانى هرمان مصر است ؛ به شرحى كه ضمن بيان اشخاص طبقهء سوّم ذكر شد ؛ چرا كه صدوق - عليه الرحمه - در كمال الدين « 1 » از ابو عبد اللّه مدينى نقل نموده : دومغ ، سه هزار سال در اين دار فنا و زوال زندگانى كرد .
تجديد بيان في بانى الهرمان
بدان در روايت كمال الدين اگرچه بانى هرمان را ريّان بن دومغ ذكر فرموده و لكن عقيدهء صاحب ناسخ التواريخ « 2 » آن است كه بانى آنها حضرت ادريس پيغمبر است ؛ چنانچه در همان كتاب مرقوم داشته : بناى هرمان در سال وفات انوش بوده كه هزار و دويست و سى سال بعد از هبوط آدم عليه السّلام است .
پس از آن نوشته : حضرت ادريس ، نبوّت و سلطنت را توأم داشت و اغلب خلق روى زمين ، داغ طاعت بر جبين داشتند . او چون به علم نبوّت دانست طوفان نوح ، جهان را ويران مىكند و اثرى از معلّم و متعلّم و كتب علمى باقى نمىماند ، فرمود تا در طرف غربى مصر ، هرمان را بنا نهادند و از علوم طبّ و نجوم و غيره ، در آن ثبت كردند تا از طغيان طوفان مصون ماند .
آن دو بناى عظيم ، مربّع و مخروط الشكل ، مشتمل بر چهار مثلث است كه مسافت هرضلع با ضلع ديگر ، چهارصد ذراع و ارتفاع هريك نيز ، چهارصد ذراع مىباشد ؛ آن بنا را در شش ماه به پايان آورد و فرمود بر آن نوشتند : « قل لمن ياتي بعدنا يهدمها في
هامش
( 1 ) . كمال الدين و تمام النعمة ، ص 563 .
( 2 ) . ر . ك : بحار الانوار ، ج 57 ، ص 237 .