تخطي إلى المحتوى الرئيسي

شرح معالم الأصول ( فارسى ) — صفحة 62

مساهمون:

ص٦٢
احتجّ المانع مطلقا بانّه لو جاز استعماله فيهما معا لكان ذلك بطريق الحقيقة إذا المفروض انّه موضوع لكلّ واحد من المعينين وانّ الاستعمال في كلّ واحد منهما [ بطريق الحقيقة ] وإذا كان بطريق الحقيقة يلزم كونه مريدا لأحدهما خاصّة غير مريد له خاصّة وهو محال بيان الملازمة انّ له ح ثلاثة معان هذا وحده وهذا وحده وهما معا وقد فرض استعماله في جميع معانيه فيكون مريدا لهذا وحده ولهذا وحده ولهما معا وكونه مريدا لهما معا معناه ان لا يريد هذا وحده وهذا وحده فيلزم من ارادته لهما على سبيل البدليّة الاكتفاء بكل واحد منهما وكونهما مرادين على الانفراد ومن إرادة المجموع معا عدم الاكتفاء بأحدهما وكونهما مرادين على الاجتماع وهو ما ذكرنا من اللّازم
شرح
تثنيه وجمع كه مىبايد مفرداتشان متّفق در معنى باشند چنانچه متّفقند در لفظ واز اين جهة زيدان را تأويل نموده‌اند به دو مسمّى بزيد وزيدون به سه مسمّى بزيد وزيادة وحاصل آنكه از زيد مسمّى بزيد اراده شده مجازا وبعد از ان تثنيه وجمع شده پس مفردات شريكند در مسمّى بزيد بودن مصنف قدّس سرّه جواب فرموده به اينكه اشتراك مفردات تثنيه وجمع در معنى خلاف ظاهر است بلكه ظاهر اينست كه معتبر باشد اتّفاق در لفظ وبس نه در معنى در مفردات تثنيه وجمع نه مىبينى كه كفته مىشود زيدان وزيدون وآنچه شباهت باينها دارد از هر تثنيه وجمعى با اينكه معنى در مفرداتشان مختلفست چه بديهي است كه معنى اين زيد غير معنى ان زيد است وتأويل بعضي زيدان را بدو مسمّى به زيد وزيدون را به سه مسمّى بزيد وزيادة از اين جهت كه خواسته‌اند كه مفردات را مشترك در معنى نيز بكردانند تعسّف وبعيد است از صواب پس چنانكه در مفردات مكرّرة اتّفاق بمجرد لفظست در تثنيه وجمع نيز چنين است وتثنيه وجمع در قوّه تكرير مفرد با عطف خواهند بود ودرين صورت كه تثنيه وجمع در قوّة تكرير مفرد با عطف باشند پس چنانچه جايز است اراده معاني متعدّدة از ألفاظ مفردهء متعاطفة كه متّحد وشريكند در لفظ باين روش كه هر مفردى مستعمل باشد در معنى بطريق حقيقت پس همچنين آنچه به منزله تكرير مفردات يا عطفست جايز است كه ازو معاني متعدّدة اراده شود بعنوان حقيقت احتجّ المانع مطلقا تا والجواب انه مناقشه لفظيّة احتجاج نموده مانع يعنى قائل بعدم جواز استعمال لفظ مشترك در زيادة از يك معنى به يك اطلاق مطلقا در مفرد وتثنيه وجمع در كلام مثبت ومنفى به اينكه اكر جايز باشد استعمال أو در دو معنى البتّه اين استعمال بطريق حقيقت خواهد بود زيراكه مفروض اينست كه اين لفظ موضوعست از براي هريك أزين دو معنى ومفروض نيز اينست كه استعمال أو درين دو معنى شده پس در هر دو بعنوان حقيقت مستعمل شده وهركاه استعمال لفظ در هر دو معنى بعنوان حقيقت بوده باشد لازم مىآيد كه اراده أحدهما تنهائى شده باشد واراده أحدهما به تنهائى نيز نشده باشد واين محال است بيان