و فرض اين است كه بعد از حصول شرط و حلول وقت ، مكلّف غافل و جاهل است و اصلا نسبت به تكليف ، التفاتى ندارد ، و لذا تكليف در اين صورت نيز فعليّت و منجّزيّت پيدا نمىكند . بنابراين استحقاق عقوبت در فرض ترك تكليف ، به سبب ترك تعلّم ، در واجبات مشروطه و موقّته با اشكال مواجه است .
و لذا التجأ المحقّق الأردبيلى . . .
مصنّف مىفرمايد : به خاطر اشكالى كه در واجبات مشروط و موقّته لازم مىآيد ، مرحوم محقّق اردبيلى و مرحوم صاحب مدارك ، قائل شدهاند كه وجوب تعلّم ، نفسى تهيّئى است .
توضيح مبناى مرحوم اردبيلى
تعلّم و تفحّص ، واجب است به وجوب نفسى نه طريقى ، يعنى تعلّم و تفحّص نيز مانند يكى از واجبات ( نماز و روزه ) مىباشد ، امّا با اين تفاوت كه وجوب تعلّم و تفحّص ، نفسى تهيّئى و مقدّماتى است ، به اين معنا كه مثلا نسبت به حجّ ، قبل از آمدن استطاعت ، لازم است كه مكلّف احكام حجّ را تعلّم كند ، تا وقتى تمكّن حاصل شد ، بر انجام حجّ قادر باشد . در اينجا وجوب تعلّم احكام حجّ ، اگرچه نفسى است امّا تهيئى است ، يعنى مقدّمه است براى انجام واجب ديگر ( حجّ ) .
بنابراين وقتى وجوب تعلّم ، نفسى شد ، عقوبت براى ترك همين واجب نفسى است ، نه اينكه عقوبت براى مخالفت تكليف باشد ، تا اينكه در واجبات مشروطه و موقّته اشكال شود .
پس عقوبت به خاطر ترك خود تعلّم است ( و لذا ترك تعلّم ، عقوبت را به دنبال دارد ، هرچند اين ترك ، منجرّ به مخالفت تكليف نشود ) و بر اين مبنا در واجبات مشروطه و موقّته ، اشكالى پيش نمىآيد .
و يسهل بذلك الأمر . . .
در واجبات مطلقه ، نسبت به استحقاق عقوبت بر مخالفت تكليف ، اشكال شده بود