انكار حسن و قبح عقلى از چه طريق مىتوان گفت اطاعت از دستورات شارع واجب است ؟ !
آيا اثبات وجوب اطاعت ، از طريق شرع است ؟ كه در اين صورت محتاج به امرى ديگر است ، كه خود آن امر نيز زير سؤال فوق قرار مىگيرد ، و الى غير النهاية سؤال تكرار مىگردد !
درحالىكه طبق نظريه عدليّه كاملا توجيه منطقى وجود دارد . زيرا بر اين مبنا پس از صدور اوامر و نواهى از ناحيه شرع مقدس ، حكم عقل در پى آن قرار مىگيرد . بخاطر آنكه به نظر آنان اطاعت خداى متعال از چيزهائى است كه عقل مستقلا حكم به حسن آن نموده و ترك آن را قبيح مىداند . وانگهى بطور كلّى اثبات شريعت ، در اصل ، متوقّف بر سنجشها و ادراكات عقلانى است و اگر اين معيارها و ادراكات متزلزل گردد ، پايه اصلى اثبات شريعت لرزان خواهد شد .
آيا خوبيها و بديها براى عقل قابل دستيابى است ؟ - گفتيم كه پس از گذشت از محور اوّل ، يعنى اثبات اينكه اعمال و افعال بشر داراى ارزشهاى ذاتى هستند و بدون صدور حكم از ناحيه شارع ، به آن ارزشها متّصف مىباشند ، محور و نزاع ديگرى نيز وجود دارد مبنى بر اينكه برفرض قبول اينگونه ارزشها ، آيا عقل چنين توانى را دارد كه به آنها و اصل شود ؟ ، يا آنكه آن ارزشها چنين نيستند كه قابل دستيابى عقل باشند ؛ بلكه بايستى آنها را شرع مقدس معرّفى نمايد ؟ .
اين نزاع ، نزاعى است كه اصوليّين با اخباريين دارند ولى همانطور كه قبلا هم گفتيم ، با روشن شدن مطالب در مبحث نخستين كه محور
مباحثى از اصول فقه ( فارسى ) — صفحة 140
مساهمون: مصطفى محقق داماد
ص١٤٠