منابع استنباط احكام نزد شيعه و بيشتر مسلمانان عبارت است از : كتاب ، سنّت ، اجماع ، عقل .
دربارهء اين منابع و برخى از مصاديق آن اختلافهايى وجود دارد كه در زير به مهمّترين آنها اشاره مىشود :
1 - حجّيّت اجماع
در باب مستند حجّيّت اجماع « 1 » بين شيعه و اهل سنّت اختلاف است : شيعه اجماع را از اين جهت كه كاشف از رأى و نظر معصوم است حجّت مىدانند . « 2 » اهل سنّت از باب نفس اجماع . اهل سنّت علاوه بر اينكه مسئله كاشفيّت را مطرح نمىكنند ، از ظواهر ادلّهء آنان نيز چنين برمىآيد كه ملاك را نفس اجماع و اتّفاق مىدانند . « 3 »
هامش
( 1 ) - دانشمندان ، اجماع را به تعبيرات گوناگون تعريف كردهاند : بعضى به : اتّفاق امّت محمّد بر امرى از امور دينى و بعضى ديگر به اتّفاق اصحاب و بعضى هم به اتّفاق اهل حلّ و عقد و بالاخره گروهى هم به اتّفاق فقهاء يا اتّفاق كسانى كه قول ايشان در فتاوى حجّت است و نظير اين تعبيرات ( رجوع شود به كتاب مستصفى ، ج 1 ، ص 110 ، 115 . معالم ، ص 174 . اصول خضرى بك ، ص 299 به بعد . شافعى ، ص 282 .
الاصول العامه ، ص 255 ، اصول مظفّر ، ج 3 ، ص 97 و غيره ) .
( 2 ) - الذريعهء سيد مرتضى ، ج 2 ، ص 605 . رسائل شيخ انصارى محشّى ، ص 79 ، 85 . كفايه ، ج 2 ، ص 69 و غيره .
( 3 ) - منابع گذشته . از جمله ادلّهء اجماع ، روايت معروف : لا تجتمع امّتى على الخطإ يا على الضلالة است كه دلالت دارد بر اينكه نفس اجتماع ، موضوع حجيّت است ( رجوع شود به كشف القناع ، ص 6 . اصول خضرى بك ، ص 315 ، ذريعه ، ج 2 ، ص 608 . عدة الاصول ، ص 244 و غيره ) .