العطف على معمولي عاملين
متن و قولهم : « على عاملين » فيه تجوّز . أجمعوا على جواز العطف على معمولي عامل واحد . . .
شرح چهارمين و آخرين بحث عطف در باب چهارم كتاب ، حكم نحوى مسأله عطف بر دو معمول دو عامل مختلف است ، مانند : « كان آكلا طعامك عمرو و تمرك بكر » كه شاهد در اين است كه « بكر » عطف بر « عمرو » است كه اسم و معمول « كان » است و « تمرك » عطف بر « طعامك » است كه معمول « آكلا » است و خود « آكلا » نيز خبر مقدّم « كان » است پس « بكر » و « تمر » عطف بر دو معمول شده كه داراى دو عامل مختلف مىباشند ، محل بحث در اين است كه آيا اينچنين استعمالى جايز است يا خير ؟ با روشن شدن محل نزاع مشخص مىشود كه بيان تيتر و عنوان بحث به صورت « العطف على عاملين مختلفين » توسط بعضى از نحويون صحيح نيست لذا اگر مراد آنان از اين عبارت ، « العطف على معمولي عاملين مختلفين » باشد يعنى از باب مجاز در حذف ، لفظ « معمولى » آورده نشده ، پس در آن مجازگويى شده است . لكن بايد دانست كه مجاز در عنوان و تيتر بحث ، كارى شايسته نمىباشد .
در آغاز مقدّم تا بايد دانست كه :
1 - عطف بر دو معمول عامل واحد ، بدون هيچ اشكالى صحيح بوده و نحويين بر اين مطلب اجماع دارند ، مانند : « إنّ زيدا ذاهب و عمرا جالس » كه « عمرا » و « جالس » عطف بر « زيدا » و « ذاهب » شدهاند كه دو معمول عامل واحد « إنّ » مىباشند .