بردن بتها توسط آن حضرت ، با ايشان است در معناى همزهء آن دو احتمال وجود دارد :
1 - استفهام حقيقى باشد ، به اين معنا كه آنها نمىدانستند كه حضرت ابراهيم عليه السّلام عامل شكاندن بتهاست به همين جهت از او سؤال كردند . اين احتمال را شيخ طوسى « 1 » بيان داشته است .
2 - استفهام تقريرى باشد ، به اين معنا كه آنها جاهل به جريان نبوده ، پس استفهام حقيقى نمىباشد بلكه همزه براى اعتراف و اقرار به فاعليت اوست ، اين احتمال را علامه طبرسى « 2 » و تفتازانى « 3 » دادهاند .
متن الخامس : التّهكّم ، نحو :
أَ صَلاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ ما يَعْبُدُ آباؤُنا
« هود / 87 »
شرح معناى پنجم مجازى همزه ، تهكم و استهزاء و مسخره نمودن و ريشخند زدن است ، مثل آيهء شريفهء مذكور در متن ، كه چون حضرت شعيب از پيامبران كثير الصلاة بود و بعد از آن قوم خود را به توحيد دعوت مىكرد ، آنها با حالت سخريه و استهزاء مىگفتند : « نمازهاى تو دستور مىدهد ترا كه ما رها كنيم آنچه كه پدران ما مىپرستيدند » . اين قول در آيه را شيخ طبرسى « 4 » ، سيوطى « 5 » ، صبّان « 6 » ، و خطيب قزوينى « 7 » اختيار نمودهاند .
متن السادس : الأمر ، نحو :
قُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ وَ الْأُمِّيِّينَ أَ أَسْلَمْتُمْ
« آل عمران / 20 »
شرح معناى مجازى ديگر همزه ، دستور و فرمان و امر است كه از همزهء استفهام
هامش
( 1 ) - التبيان : 7 / 259 .
( 2 ) - مجمع البيان : 1 / 180 .
( 3 ) - المطول : 186 .
( 4 ) - مجمع البيان : 3 / 188 .
( 5 ) - همع الهوامع : 2 / 69 .
( 6 ) - حاشية الصبان : 3 / 102 .
( 7 ) - المطول : 189 .