شاهد در همزهء « أفي كتاب اللّه » است كه براى انكار و ابطال مضمون جملهء بعد است و بعد از آن فرمودند :
« لَقَدْ جِئْتِ شَيْئاً فَرِيًّا
، أفعلي عمد تركتم كتاب اللّه و نبدتموه وراء ظهوركم إذ يقول :
« وَ وَرِثَ سُلَيْمانُ داوُدَ »
.
متن و من جهة إفادة هذه الهمزة . . .
شرح از جهت اينكه اين معناى همزه مفيد انكار و نفى مابعد خود مىباشد ، اگر بعد از آن جملهء منفى بيايد ، لازم مىآيد كه كلام مثبت معنا گردد ؛ زيرا نفىكردن شيء منفى ، لازمهء آن اثبات است مثل آيهء شريفه :
أَ لَيْسَ اللَّهُ بِكافٍ عَبْدَهُ
« الزمر / 36 » كه معناى آن « اللّه كاف عبده » است .
قابل توجّه است كه در كتاب در معناى آيه ، همزه انكار و « ليس » به جهت تبديل شدن معناى جمله به اثبات ذكر نشده است و همچنين باء « بكاف » چون اين حرف در خبر « ليس » كه منفى است مىآيد ، بعد از تبديل به اثبات ، حذف شده است .
متن الثّالث : الإنكار التوبيخي ، فيقتضي أنّ ما بعدها واقع و أنّ فاعله ملوم . . .
شرح سومين معناى مجازى همزه ، انكار توبيخى است كه به حسب خصوصيت معناى خود دو اقتضا و لازمه دارد :
1 - مضمون بعد از همزه شيء منكر و ناپسندى مىباشد .
2 - مضمون جملهء بعد از آن ، واقع شده ، و فاعل آن مورد توبيخ و ملامت و مستحق عقاب است ، مثل اين آيهء شريفه در مورد بيانات توحيدى حضرت ابراهيم عليه السّلام :
إِذْ قالَ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ ما ذا تَعْبُدُونَ أَ إِفْكاً آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ
« الصافات / 85 و 86 » شاهد در همزهء ( أئفكا ) است كه بيانگر اين است كه قوم حضرت ابراهيم ، غير