مسألهء نحوى كه در اينجا مطرح مىباشد ، اين است كه بعضى از نحويين مثل صبّان « 1 » و دمامينى « 2 » گفتهاند : همزهء تسويه تنها بعد از كلمهء « سواء » واقع مىشود و قرينهء صارفهء آن فقط همين كلمه است و اين به جهت خصوصيت خاص اين كلمه مىباشد كه خود داراى معناى تسويه و تساوى است . لكن اين توهّمى بيش نبوده و در ردّ آن گفته شده : « ليس كذلك » يعنى نيست حق و واقع اين چنين ، و همانطور كه همزهء تسويه بعد از اين كلمه مىآيد ، بعد از كلماتى همانند « ما ابالى » كه دلالت بر عدم اهتمام و عدم درايت و علم مىكنند نيز واقع مىشود و اين نظريه را أزهرى « 3 » ، سيد على خان كبير « 4 » ، ابو البقاء « 5 » و عباس حسن « 6 » و جمع ديگرى از علما اختيار نمودهاند . چنان كه ملاحظه مىشود كه همزهء تسويه فقط بعد از « سواء » در عبارات فصيح واقع نشده است .
بنابراين نتيجه مىگيريم كه أوّلا قرينهء صارفه ، تنها كلمه « سواء » نيست و ثانيا معناى تسويه از خود همزه مىباشد ، مانند قول امير المؤمنين عليه السّلام در جواب سؤال « ما الاستعداد للموت ؟ » فرمودند :
« أداء الفرائض و اجتناب المحارم و الاشتمال على المكارم ، ثم لا يبالى أن وقع على الموت أو الموت وقع عليه ، « و اللّه لا يبالى ابن أبي طالب أوقع على الموت أو الموت وقع عليه » . « 7 »
معناى شاهد : « به خدا قسم ، فرزند ابى طالب پروايى براى او نيست و يكسان است براى او كه خود به طرف مرگ رود يا مرگ به طرف او آيد » .
متن الثّاني : الإنكار الإبطالي و هذه تقتضى أنّ ما بعدها غير واقع و أنّ مدعيه
هامش
( 1 ) - حاشية الصبان : 3 / 99 .
( 2 ) - تحفة الغريب : 1 / 32 .
( 3 ) - التصريح على التوضيح : 2 / 142 .
( 4 ) - الحدائق الندية : 509 .
( 5 ) - الإملاء : 1 / 15 .
( 6 ) - النحو الوافي : 3 / 588 .
( 7 ) - بحار الأنوار : 71 / 263 .