بنابراين « إن » براى شرط است ، لكن نه براى تعليق و مشروطكردن « لتدخلن » تا گفته شود : دخول محقّق الوقوع است پس « إن » در آيه معناى « إذ » مىدهد ، بلكه براى چگونگى سخن گفتن از آينده است .
و اين جواب را زمخشرى « 1 » و علامه طباطبايى « 2 » اختيار نمودهاند .
2 - اين جمله در اصل ، جملهء شرطيه بوده است ، لكن به وضع ثانوى ، صيغهء تبركيّهء براى تحقّق مضمون هركلامى گشته كه براى تيمّن و تبرّك به آن تلفظ مىشود ، بنابراين معناى « إذ » نداشته ، بلكه شرطيه است كه از آن معناى تعليق جزا بر شرط اراده نمىشود و خداوند براى تبرّك كلام آن را استعمال كرده است .
3 - اين جمله از فرمايشات حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله به اصحابش است در آن هنگام كه خبر مىداد كه در خواب ديده است كه به مسجد الحرام همراه تمامى مؤمنين وارد شده است ، و ايشان اين جمله « إن شاء اللّه » بيان كرده است و چون وعدهء دخول به مسجد الحرام به مردم از پيامبر است بنابراين آن وعده - بنا به نظر اهل سنت - محقّق الوقوع نيست و منوط به خواست خداوند است ، پس « إن » شرطيه مىباشد يعنى اگر خدا بخواهد ، سپس خداوند همان فرمايشات پيامبر را در قرآن حكايت مىكند .
هامش
( 1 ) - الكشاف : 4 / 345 .
( 2 ) - الميزان : 18 / 290 .