معناى شعر : « آيا در دايرهء حقانيت است كه همسايگان ما كوچ كردند ، پس قصد ما و قصد آنان مختلف بوده است » .
متن و هو قول سيبويه . و « أنّ » وصلتها مبتدأ و الظرف خبر . و قال المبرّد « حقّا » مصدر ل « حقّ » محذوفا و « أنّ » وصلتها فاعل .
شرح بايد دانست كه نصب « حقّا » بنابر ظرفيت ، راى سيبويه مىباشد كه اين تأييد نظريهء مؤلف كتاب دربارهء نصب « ما » در « أما » بنابر ظرفيت است و مؤيّد صحت تشبيه « أما » به « أحقّا » مىباشد لكن مبرّد « حقّا » را در مثل اين شعر مفعول مطلق نيابتى مىداند و « أنّ » و دو معمولش را محلا مرفوع و فاعل براى « حقّا » مىشمارد ، كه اين ردّ نظريه مؤلف ، و ناقض آن تشبيه است . و در ارتباط با محل اعرابى « أنّ » و دو معمول آن بعد از « أما » اتفاق نحويين است كه مرفوع مىباشد لكن بعضى مثل مؤلف كتاب مىگويد بنا بر مبتداى مؤخر بودن كه « ما » ظرفيه خبر مقدم آن است و برخى ديگر مثل مبرد مىگويند : بنابر فاعليت براى « ما » است .
متن زاد المالقي ل « أما » معنى ثالثا و هو أن تكون حرف عرض .
شرح محمد بن حسن مالقى از نحويين اندلس معناى سوّمى براى « أما » بيان كرده است ، و آن اين است كه « أما » حرف عرض و مفيد معناى طلب به نرمى و خواهش باشد ، مانند : « أما تقوم » به معناى خواهش مىكنم بپاخيزيد .
ولى بعضى از نحويين مانند ابن أمّ قاسم ادعا كردهاند كه اين كلام مالقى درست نيست ، زيرا اين معناى عرض به واسطه « أما » مركّب از همزهء استفهام تقريرى و « ما » نافيه ، حاصل مىشود ، در حالى كه بحث ما پيرامون « أما » بسيطه است .
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — صفحة 191
مساهمون: غلامعلى صفايى
ص١٩١