يا هشام انّ اللّه تعالى يقول في كتابه :
« إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ »
يعني : عقل . و قال :
« وَ لَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِكْمَةَ »
قال : الفهم و العقل .
يا هشام انّ لقمان قال لابنه : « تواضع للحقّ تكن أعقل النّاس و إنّ الكيّس لدى الحقّ يسير ، يا بنى إنّ الدّنيا بحر عميق ، قد غرق فيها عالم كثير فلتكن سفينتك فيها تقوى اللّه ، و حشوها الايمان و شراعها التّوكّل و قيّمها العقل و دليلها العلم و سكّانها الصّبر » .
يا هشام انّ لكلّ شيء دليلا و دليل العقل التفكّر ، و دليل التفكّر الصّمت ، و لكلّ شيء مطيّة و مطيّة العقل التّواضع و كفى بك جهلا أن تركب ما نهيت عنه .
شرح
اى هشام به راستى خداى تعالى در كتاب خود مىفرمايد : « به راستى در اين قرآن يادآورى است براى كسى كه دلى دارد - يعنى عقل دارد » « 9 » و فرمايد : « محققا به لقمان حكمت داديم » « 10 » فرمود : مقصود عقل و فهم است .
اى هشام لقمان به پسرش گفت : در برابر حق فروتن باش تا عاقلترين مردم باشى و به راستى زيركى در برابر حق چيز اندكى است ( مرد زيرك با حق راه مىرود ) .
اى پسرم براستى كه دنيا دريايى است ژرف كه مردمان بسيارى در آن غرق گشته و بايد كشتى تو در اين درياى ژرف تقواى الهى باشد ، و بار آن ايمان ، و بادبان آن توكّل و نگهدار آن عقل و راهنمايش دانش و ساكنانش صبر و شكيبايى باشد .
اى هشام به راستى هر چيزى را دليلى بايد و دليل عقل تفكر است و دليل تفكر خاموشى ، هر چيزى را مركبى شايد و مركب خرد تواضع است و همين نادانى تو را بس كه مرتكب عملى گردى كه بر تو غدقن است .
هامش
- سوره 51 ، آيهء 56 .
( 9 ) - سوره 50 ، آيهء 37 .
( 10 ) - سوره 31 ، آيهء 12 .