عشرا لم تسمع واحدة ، و من شتمك فقل له : إن كنت صادقا فيما تقول فأسأل اللّه أن يغفر لي ، و إن كنت كاذبا فيما تقول فاللّه أسأل أن يغفر لك ، و من وعدك بالخنى فعده بالنّصيحة و الرّعاء .
و أمّا اللّواتي في العلم : فاسأل العلماء ما جهلت ، و إيّاك أن تسألهم تعنّتا و تجربة ، و إيّاك أن تعمل برأيك شيئا ، و خذ بالاحتياط في جميع ما تجد إليه سبيلا ، و اهرب من الفتيا هربك من الأسد ، و لا تجعل رقبتك للنّاس جسرا . - الحديث - « 1 »
شرح
ولى تو اگر ده تا بگويى يكى هم پاسخ نخواهى شنيد .
دوم آنكه هركس به تو دشنام داد به او بگو : اگر در اين گفتارت به من راست گفتهاى من از خدا مىخواهم مرا بيامرزد ، و اگر در اين سخنى كه گفتى دروغ گفتهاى من از خدا مىخواهم تو را بيامرزد .
و سوم آنكه هركس تو را به فحش و دشنام تهديد كرد تو به او وعدهء نصيحت و رعايت حال و احسان او را بده .
و امّا آن سه چيزى كه دربارهء علم و دانش است :
1 - هرچه را نمىدانى از علما و دانشمندان سؤال كن ، ولى مبادا اين سؤال تو از روى آزمايش و سنجش علم او باشد .
2 - آنكه مبادا هيچگاه به رأى خود عمل كنى و خودرأى باشى ، و تا جايى كه راه دارى و مىتوانى در كارها احتياط كن .
3 - از دادن فتوا بگريز همان گونه كه از شير درنده مىگريزى و گردن خود را پلى براى عبور مردم قرار مده ( و با فتوا دادن در مسائل بار عمل مردم را بر دوش خود مگير ) - تا به آخر حديث .
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، ج 1 ، ص 226 .