عشق بخداست ، اقسام رحمت از ذاتى و صفاتى و اسمايى و افعالى ، محبّت در زنان قوىتر است ، علل پشيمانى و ندامت ، معنى و تفسير عشق وجود و عدم به حق تعالى ، كفر و ايمان از مظاهر اسماى الهى هستند ، راه هر كسى مناسب آفرينش اوست ، صراط ايجادى و ايمان ايجابى و ايمان تكوينى ، بحث در ايمان فرعون ، انسان مسخّر حكم قضاست ، ظهور صفات بشرى و ارتباط آن با عوامل خارجى ، فطرت از هر رنگ اعتقاد بدور است ، خدا پيرو هيچ يك از اديان نيست و آن جا كه اوست وحدت محض است ، صوفى راستين بر كيش خداست ، اختلاف مراتب ظهور و تجلّى ، دين و عقيده بدون اختلاف نتواند بود ، فوائد اختلاف و تفرقه در ظهورات و اديان و آراء بشرى ، حيرانى سر آغاز بحث و تحقيق است ، مبدأ خلاف تعيّن و تشخّص است ، انكار مخالفان زادهء طرد باطنى انبيا و اولياست ، عقايد حكماى قديم در علّت سكون ارض ، بىنصيبى منكران اوليا از فوائد دنيوى و اخروى ، قدرت پيران بر تبديل باطن ، نسبت مردم جاهل به اوليا مانند نسبت حيوان است به انسان ، خلق بندگان اوليا هستند ، فرق عبد طاعت و عبادت ، غفلت و اشتباه منكران هم نوعى رحمت است ، قاعدهء استعمال كلمات عربى در پارسى به لحاظ تذكير و تأنيث ، انبيا به ظاهر يك تن بودند ولى بمعنى يك جهان نيرو داشتند ، جان اوليا آفت نمىپذيرد ، آزار اوليا آزار خداست ، سرّ تعلّق حق با جان انبيا ، دل سوزى مردان خدا مشروط بقرابت و محبّت نيست ، جدايى و يگانگى نوع انسان از اختلافات معنوى مايه مىگيرد و سبب آن ، اختلاف شكل و صورت نيست ، هر انسانى جهانى است كه مانند جهان بسبب حدوث عوامل خارجى و درونى پيوسته در تحوّل است ، مردم در شناختن يكديگر بر تفاوتاند و زود يا دير مىشناسند ، دليل دشوارى شناخت انسان ، معنى اجل و اقسام آن ، ظهور هر حادثى مشروط بزمانى معيّن است ، عقيدهء قدما در بارهء پرورش موادّ معدنى ، تفاوت ناقص و كامل در اداء احكام ،
شرح مثنوى شريف ( فارسى ) — صفحة 958
مساهمون: بديع الزمان فروزانفر
ص٩٥٨