آية اللّه حجت ، تا اينكه منتهى شد به مرحمت و غفران پناه آقاى بروجردى ، طاب ثراه ، و ايشان را خداوند حامل آن قرار داد . حقير آن مرحوم را در بروجرد ، زيارت كردم . در مشهد رضوى حين مغضوبيت ايشان و در مريضخانه فيروزآبادى كه براى معالجه آمده بودند ، خدمتشان رسيده آقايان از ايشان درخواست توقف در قم را نمودند . ايشان هم قبول فرمودند . در تمام اين تشرفات حقير به خدمت آن مرحوم رسيده و ايشان را عظيم الشأن متواضع حليم و بردبار و بذّال ديدم
« اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ »
« 1 » « النّظر إلى وجه العالم عبادة « 2 » » در جبين ايشان مشاهده نمودم . ماليه دنيا ابدا قدرى در نظر ايشان نداشت مثل خاك در بىقدرى . خود حقير نسبت به عدهاى از ضعفا و بيچارگان اطراف خط آهن كه بعضى از مؤمنين از نزديك منظره آن خانهها و اهالى آنها را كه دلخراش بود مشاهده نموده بودند به حقير متوسل شدند كه خدمت آن مرحوم شرفياب شده به عرضشان برسانم . بعد از تشرف بدون درنگ ده هزار تومان مرحمت فرمودند و چند عدل قماش خدمتشان آورده بودند ، آنها را هم فرستادند مصرف آن بيچارگان شد . هركس كه مىآمد درخواست مىنمود ، متوجه حاجت او مىشدند مثل خاك برمىداشت و مىداد . بعضى اوقات مىفرمود : اين عايدى ماست در امروز . از بزرگان علما كه رحلت مىنمود ، عيالات آنها را پدرى مىنمود قروض آنها را مىداد . ملجأ و پناه شيعه بود چه پناهى .
كارهاى برجسته آن مرحوم از ساختن مساجد در بلاد اسلامى و بلاد كفر و فرستادن اشخاص متدين براى انقاذ غرقى در كفرستان و ترويج دين سيد المرسلين مشهور و چقدر مشقات و ناملايمات را تحمل نموده ، تمام اين جلالت و عظمت شأن ؛ براى آن بود كه به اسباب ظاهرى از خلق ، متمسك نبود ؛ توجهش به يك طرف بود و بس . افسوس و صد افسوس كه قدر نعمت الهى را ندانسته از هر طبقه كفران نمودند ؛ از خودى و أطرافى و غيره ، آيه
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ
« 3 » را در نظر نگرفتند . بعد از كفران و نزول عذاب ، ديگر افسوس و حسرت سودمند نيست . شبهاى جمعه در خانه كه طلاب حاضر مىشدند و مجلس منعقد مىشد ، در طى عرايضم خدمت آقايان اين بود كه : قدر نعمت وجود اين مرد بزرگ را بدانيد . از اطراف مسلمين به كد يمين و عرق جبين ، وجه نزد اين بزرگوار مىفرستند ، به شما مىدهند . قدردانى كنيد . خلاف وظيفه ننماييد .
هامش
( 1 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 124 .
( 2 ) . « بحار الانوار » 1 / 195 .
( 3 ) . سورهء ابراهيم ( 14 ) آيهء 7 .